Król Norwegii Harald V zmarł w wieku 89 lat, tron przejmuje książę koronny Haakon

Śmierć króla Haralda V w Oslo

Król Norwegii Harald V zmarł w piątek 28 sierpnia 2026 r. o godz. 06:35 czasu lokalnego (04:35 GMT) w szpitalu uniwersyteckim w Oslo w wieku 89 lat. Pałac królewski potwierdził zgon, wskazując na powikłania związane z niedokrwistością hemolityczną oraz bakteryjną infekcją krwi. Harald trafił do szpitala 17 sierpnia, a 27 sierpnia urzędnicy dworscy poinformowali o znacznym pogorszeniu się jego stanu zdrowia. Królewski sztandar nad pałacem w Oslo został opuszczony do połowy masztu, a tysiące obywateli zgromadziły się przed bramami, przynosząc kwiaty i znicze. W godzinach poprzedzających śmierć monarchę odwiedzili członkowie rodziny królewskiej, a obywatele czuwali przed pałacem.

Josefina Gyland, która uczestniczyła w zgromadzeniu pod pałacem, opisała rolę monarchy w życiu publicznym Norwegii:

Jest postacią jednoczącą, wokół której wszyscy mogą się gromadzić zarówno w trudnych, jak i dobrych czasach. Jest dla kraju jak dziadek.

Sukcesja i przekazanie władzy

Książę koronny Haakon w wieku 53 lat automatycznie wstąpił na tron po śmierci ojca i zwołał na piątek nadzwyczajną radę państwa z udziałem norweskiego rządu. Haakon, który pełnił funkcję regenta podczas hospitalizacji Haralda, ukończył edukację na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley oraz w London School of Economics, a wcześniej służył w Królewskiej Norweskiej Marynarce Wojennej na kutrze rakietowym. W sierpniu 2001 r. poślubił Mette-Marit Tjessem, z którą ma dwoje dzieci: księżniczkę Ingrid Alexandrę (ur. w styczniu 2004 r.), która jest teraz pierwsza w linii sukcesji, oraz księcia Sverre Magnusa (ur. w grudniu 2005 r.). Działalność publiczna Haakona koncentrowała się na ochronie środowiska, walce z rasizmem oraz prawach osób LGBT. Po ataku na społeczność LGBT w Oslo w 2022 r. mówił publicznie o integracji narodowej:

Ważne jest, abyśmy chronili to, kim jesteśmy i aby Norwegia była krajem, w którym wolno kochać i być z kimkolwiek się chce.

Poparcie dla monarchii i napięcia w rodzinie

Sukcesja następuje po miesiącach publicznej kontroli skierowanej wobec rodziny królewskiej. W czerwcu 2026 r. syn księżnej Mette-Marit z poprzedniego związku, Marius Borg Høiby, został skazany za dwa przypadki gwałtu oraz jeden przypadek przemocy domowej, otrzymując wyrok czterech lat więzienia po siedmiotygodniowym procesie. Zarówno prokuratura, jak i obrona odwołały się od wyroku, a Borg Høiby pozostaje pod dozorem elektronicznym. Księżna Mette-Marit wcześniej przepraszała za swoje dawne kontakty z Jeffreyem Epsteinem, a dwa dni po skazaniu Borga Høiby'ego przeszła udany przeszczep płuc. Kontrowersje wzbudzała również księżniczka Märtha-Louise w związku ze swoimi przedsięwzięciami komercyjnymi oraz małżeństwem z amerykańskim samozwańczym szamanem Durekiem Verrettem. Według sondażu Norstat przeprowadzonego dla publicznego nadawcy NRK, poparcie dla monarchii spadło z 70% w styczniu 2026 r. do 60% w lutym 2026 r., po czym wzrosło do 64% w maju 2026 r.

35 lat panowania

Harald V panował przez 35 lat po śmierci swojego ojca, króla Olafa V, w 1991 r. Urodzony w 1937 r., był pierwszym norweskim monarchą urodzonym na ojczystej ziemi od XIV wieku, choć jego rodzina przebywała na wygnaniu w Szwecji i Stanach Zjednoczonych w latach 1940–1945 podczas okupacji niemieckiej. Jako żeglarz sportowy Harald reprezentował Norwegię na igrzyskach olimpijskich w Tokio w 1964 r., Meksyku w 1968 r. i Monachium w 1972 r., zanim podjął studia w Balliol College w Oksfordzie. W 2024 r. otrzymał stały rozrusznik serca po ewakuacji medycznej z Malezji, ale konsekwentnie odrzucał abdykację, powołując się na przysięgę konstytucyjną złożoną przed parlamentem. Światowi przywódcy zareagowali na jego śmierć w piątek rano; król Wielkiej Brytanii Karol III przesłał formalne kondolencje, a król Szwecji Karol XVI Gustaw wyraził współczucie, życząc powodzenia Haakonowi.