Ratko Mladić zmarł w wieku 84 lat w Hadze. W Belgradzie trwa spór o państwowy pogrzeb

Śmierć w areszcie ONZ w Hadze

Ratko Mladić, wojenny dowódca armii bośniackich Serbów, zmarł 27 sierpnia 2026 roku w wieku 84 lat w areszcie ONZ w Hadze. Mladić odbywał karę dożywotniego pozbawienia wolności po wyroku Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (ICTY) za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne. W ostatnich tygodniach przed śmiercią Mladić przeszedł kilka udarów, a jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Rodzina oraz władze Serbii wnioskowały o przeniesienie go do szpitala wojskowego w Belgradzie, jednak Międzynarodowy Mechanizm Rezydualny dla Trybunałów Karnych (IRMCT) odrzucił wniosek 20 sierpnia 2026 roku, uznając, że w areszcie otrzymuje odpowiednią opiekę medyczną. Po jego śmierci władze ONZ wszczęły formalne dochodzenie w sprawie okoliczności pobytu w areszcie.

Serbski spór o honory wojskowe i państwowe

Informacja o śmierci Mladicia natychmiast wywołała w Serbii kontrowersje polityczne dotyczące jego pochówku. Serbski minister sprawiedliwości Nenad Vujić stwierdził na antenie radia K1, że Mladić zasługuje na oficjalne uznanie.

Otrzyma wszystkie honory wojskowe i państwowe, które mu przysługują.

Deklaracja ta wywołała spór prawny, ponieważ serbskie przepisy wojskowe zabraniają przyznawania honorów wojskowych osobom skazanym na karę powyżej sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Prezydent Serbii Aleksandar Vučić powstrzymał się od oficjalnego poparcia państwowego pogrzebu, zaznaczając, że decyzja należy do rodziny, jednocześnie obiecując wsparcie logistyczne rządu w sprowadzeniu ciała Mladicia z Holandii. Vučić skrytykował trybunał ONZ za odmowę przedterminowego zwolnienia i zapowiedział, że poruszy kwestię serbskich ofiar wojennych na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ we wrześniu.

Nie prosili mnie o szacunek, prosili mnie o upokorzenie Serbii.

Reakcje regionalne i podziały międzynarodowe

Reakcje polityczne odzwierciedlały głębokie podziały powojenne w Europie Południowo-Wschodniej i na arenie międzynarodowej. Milorad Dodik, przywódca Republiki Serbskiej, określił śmierć Mladicia w więzieniu mianem morderstwa, a były wicepremier Serbii Aleksandar Vulin wezwał do żałoby narodowej. W Moskwie sekretarz Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej Siergiej Szojgu przekazał kondolencje, nazywając wyrok niesprawiedliwym, a warunki w areszcie nieludzkimi. Unia Europejska ostrzegła serbskich polityków przed gloryfikacją skazanych zbrodniarzy wojennych. Ofiary konfliktu, w tym Džemil Hodžić, założyciel projektu fotograficznego Sniper Alley, którego nastoletni brat zginął w Sarajewie w 1995 roku, podkreślili, że działania Mladicia pozostawiły traumę na pokolenia. Dziennikarz Zoran Kusovac, który spotkał Mladicia podczas oblężenia Sarajewa, wspominał nieustępliwą postawę dowódcy i jego skrupulatne prowadzenie dokumentacji operacji wojskowych.

Bilans wojenny i orzecznictwo sądowe

Mladić dowodził około 80 000 żołnierzy podczas wojny w Bośni w latach 1992–1995. W listopadzie 2017 roku ICTY uznał go za winnego w 10 z 11 punktów oskarżenia, uznając go za odpowiedzialnego za masakrę w Srebrenicy w lipcu 1995 roku, w której zginęło ponad 8000 bośniackich mężczyzn i chłopców, oraz za trwające 1425 dni oblężenie Sarajewa, które pochłonęło ponad 11 000 ofiar, w tym 2000 dzieci. Izba odwoławcza ONZ podtrzymała wyrok dożywocia w 2021 roku. Udokumentowane dane wojenne wskazują na 97 207 ofiar śmiertelnych konfliktu, 1,8 mln osób wysiedlonych oraz od 20 000 do 50 000 kobiet i dziewcząt poddanych przemocy seksualnej. Spośród 97 207 udokumentowanych zgonów, muzułmanie bośniaccy stanowili 65%, a Serbowie 25%, przy czym Bośniacy stanowili 83% wszystkich udokumentowanych ofiar cywilnych.