Nicușor Dan zaskarża ustawę o uczciwości do Trybunału Konstytucyjnego. Rumunia może stracić 770 mln euro z KPO

Prezydent zaskarża ustawę o uczciwości do Trybunału Konstytucyjnego

Prezydent Nicușor Dan złożył w poniedziałek, 10 sierpnia 2026 r., wniosek do Trybunału Konstytucyjnego (CCR) w sprawie nowej ustawy o uczciwości przyjętej przez parlament. Prezydent kwestionuje przepisy zobowiązujące partnerów życiowych osób pełniących funkcje publiczne do składania oświadczeń majątkowych oraz umożliwiające retroaktywne wygaszanie mandatów. Trybunał ma rozpatrzyć sprawę 12 sierpnia, równolegle z wnioskami złożonymi przez parlamentarzystów USR i PNL. Ustawa stanowi kamień milowy w rumuńskim Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), a jej nieprzyjęcie do 31 sierpnia może kosztować kraj 770 mln euro.

Senat przyjął ustawę w środę, 5 sierpnia, po tym jak projekt przeszedł przez obie izby w trakcie nadzwyczajnej sesji parlamentarnej. Poprawki zgłoszone przez PSD i AUR wywołały napięcia podczas debat komisji i posiedzeń plenarnych. Poprawka PSD, przyjęta głosami AUR, stanowi, że każda osoba, która przed wejściem ustawy w życie otrzymała ostateczną decyzję o niekompatybilności lub konflikcie interesów, straci stanowisko w ciągu 30 dni. Poprawka AUR, przegłosowana przy wsparciu PSD, rozszerza obowiązek składania oświadczeń majątkowych na „małżonka lub osobę pozostającą w relacjach podobnych do małżeńskich” osób pełniących funkcje publiczne.

Celowane poprawki

Liderzy USR oskarżyli PSD o przygotowanie poprawki pod kątem Dominica Fritza, przewodniczącego USR i burmistrza Timișoary, który w czerwcu 2026 r. został uznany przez Najwyższy Sąd Kasacyjny za pozostającego w konflikcie interesów. Krytycy uznali, że sformułowanie dotyczące partnerów w poprawce AUR bezpośrednio uderza w partnerkę Nicușora Dana, Mirabelę Grădinaru. Opublikowała ona swoje oświadczenia majątkowe jeszcze przed przyjęciem ustawy przez parlament. Z dokumentów wynika, że Grădinaru posiada osiem działek, w tym cztery budowlane i trzy rolne, a także winnicę, nabyte w większości w 2025 r. w drodze spadku.

Argumenty konstytucyjne

We wniosku prezydenta wskazano, że ustawa nie określa obiektywnych kryteriów, takich jak czas trwania związku, wspólne pożycie, współzależność ekonomiczna czy publiczne ujawnienie relacji, które czyniłyby ją prawnie istotną. Administracja prezydenta podkreśliła, że sformułowanie „małżonek lub osoba pozostająca w relacjach podobnych do małżeńskich” jest pozbawione obiektywnego punktu odniesienia i może prowadzić do nierównego stosowania prawa w oparciu o subiektywne oceny.

„Aktualizacja przepisów o uczciwości jest konieczna. Potrzebujemy większej przejrzystości i wiarygodności w sprawowaniu funkcji publicznych, a Rumunia przyjęła to zobowiązanie jako kamień milowy w KPO. Jednak słuszny cel nie może uzasadniać wprowadzania arbitralnych i rażąco niekonstytucyjnych przepisów, które sabotowałyby sam cel, do którego dążymy.”

Wniosek stwierdza, że rozszerzenie odpowiedzialności za wykroczenia na osoby niepełniące funkcji publicznych i niewykonujące władzy stanowi zaostrzoną formę wady konstytucyjnej, którą Trybunał zidentyfikował już w 2025 r. Administracja powołała się również na prawo do życia prywatnego, argumentując, że obowiązek ten wykracza poza granice wyznaczone przez sądy europejskie w sprawach dotyczących konfliktów interesów. W kwestii retroaktywności prezydent twierdzi, że ustawa przekształca trzyletni zakaz pełnienia funkcji publicznych, który wywierał skutki na przyszłość, w mechanizm mogący zakończyć trwający mandat, co narusza konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz.

Reakcje polityczne

Przewodniczący AUR George Simion opublikował ironiczny wpis na Facebooku po ogłoszeniu decyzji prezydenta.

„Nicușor Dan nie lubi przejrzystości: zaskarża ustawę ANI do CCR. Czy widać z Księżyca to, co my widzimy?”

Istnieje ryzyko, że ustawa nie wejdzie w życie do końca sierpnia, co oznaczałoby, że kamień milowy KPO nie zostanie uznany za zrealizowany. Rumunia może stracić 770 mln euro w tym obszarze, jeśli ustawa nie zostanie przyjęta do 31 sierpnia.