Niemiecki raport o edukacji: nierówności zaczynają się przed szkołą, minister żąda obowiązkowych testów językowych

Nierówności zaczynają się przed pierwszą klasą

Niemiecki Krajowy Raport Edukacyjny 2026, zaprezentowany w Berlinie, potwierdza, że pochodzenie społeczne determinuje wyniki w nauce na długo przed tym, zanim dziecko przekroczy próg klasy. Już w wieku dwóch lat pojawiają się znaczące różnice w zasobie słownictwa w zależności od poziomu wykształcenia matki, a te wczesne przewagi lub deficyty utrzymują się przez całą karierę szkolną.

Luka edukacyjna otwiera się w momencie narodzin. Powiększa się aż do rozpoczęcia szkoły, a po tym czasie jest już niemal niemożliwa do zasypania.

Nierówny dostęp do wczesnej edukacji

Dzieci, które najbardziej skorzystałyby na opiece przedszkolnej, najrzadziej z niej korzystają. W rodzinach z wysokim poziomem wykształcenia około 40 procent dzieci poniżej trzeciego roku życia uczęszcza do żłobka (Kita); w rodzinach z niskim poziomem wykształcenia wskaźnik ten wynosi zaledwie 20 procent. Raport odnotowuje również, że kraje związkowe uruchomiły 347 programów, a rząd federalny kolejne 13, mających na celu zmniejszenie nierówności społecznych w edukacji w latach 2024–2026, jednak zdecydowana większość tych działań koncentruje się na szkołach, a nie na wczesnych latach, w których korzenie zapuszcza podział społeczny.

Spadek wyników w nauce

Podstawowe kompetencje w zakresie czytania, matematyki i nauk przyrodniczych słabną. W 2024 roku prawie jedna czwarta uczniów dążących do uzyskania świadectwa ukończenia szkoły średniej niższego stopnia nie osiągnęła minimalnego standardu dla tego dyplomu – to o dziewięć punktów procentowych więcej niż w 2018 roku. Odsetek młodych ludzi, którzy kończą szkołę bez żadnych kwalifikacji, wzrósł do ośmiu procent odpowiedniego rocznika.

Zbyt wielu młodych ludzi nie osiąga podstawowych celów kompetencyjnych. Wskazuje to na długoterminowe problemy strukturalne w zapewnianiu tych kompetencji, a tym samym na centralną słabość systemu edukacji.

Postulat polityczny: obowiązkowe testy językowe

Federalna minister edukacji Karin Prien (CDU) chce przed letnią przerwą parlamentarną wnieść do rządu ustawę o rozwoju jakości opieki nad dziećmi, koncentrując się zwłaszcza na ostatnim roku przedszkolnym. Umowa koalicyjna przewiduje już obowiązkową diagnostykę językową dla wszystkich czterolatków; według raportu osiem z szesnastu krajów związkowych już ją wdraża. W Bawarii, gdzie czterolatki z deficytami w języku niemieckim są testowane od ponad roku, w roku szkolnym 2025/26 około 43 000 dzieci uczęszczało na przygotowawcze kursy językowe. Jednocześnie zmiany demograficzne przekształcają system: po raz pierwszy w 2024 roku całkowita liczba dzieci w placówkach opiekuńczych spadła, częściowo z powodu spadku liczby urodzeń, a od roku szkolnego 2027/28 oczekuje się dalszego spadku liczby uczniów w szkołach podstawowych. Udział populacji z tłem migracyjnym wzrósł do 26 procent z 17 procent w 2013 roku.