Elisabeth Kaiser postuluje podział wpływów z podatku od spadków w celu zmniejszenia nierówności majątkowych w Niemczech

Różnice w majątku i spadkach

Pełnomocniczka rządu federalnego ds. wschodnich Niemiec Elisabeth Kaiser przedstawiła 30 września 2026 r. w Berlinie doroczny raport o stanie jedności Niemiec, tuż przed obchodami Dnia Jedności Niemiec przypadającymi na 3 października. Dane Federalnego Urzędu Statystycznego wskazują, że w 2025 r. zachodnie landy otrzymały 95% wszystkich opodatkowanych spadków i darowizn, co stanowiło kwotę 142,5 mld euro. W przeciwieństwie do tego, pięć wschodnich krajów związkowych oraz Berlin odpowiadały łącznie za 8,0 mld euro, co stanowi 5% całkowitej wartości, mimo że zamieszkuje je 19% populacji Niemiec. Wymiar podatku od spadków i darowizn osiągnął w 2025 r. w skali kraju 21,4 mld euro, z czego 20,4 mld euro przypadło na landy zachodnie, a 1,0 mld euro na wschodnie. W przeliczeniu na mieszkańca przekazany opodatkowany majątek wyniósł średnio ponad 2100 euro na zachodzie w porównaniu z mniej niż 500 euro na wschodzie.

Kaiser odniosła się do tych liczb podczas spotkania z dziennikarzami przed prezentacją raportu.

Nowe dane bardzo wyraźnie pokazują, jak różne są wciąż materialne warunki startowe na Wschodzie i Zachodzie.

Propozycje wyrównania fiskalnego i kapitału dla młodzieży

Aby zmniejszyć przepaść majątkową między wschodnimi a zachodnimi regionami, Kaiser wezwała do reformy systemu podatku od spadków. Zaproponowała przegląd przywilejów podatkowych i zwolnień przy bardzo dużych transferach oraz stworzenie międzykrajowego mechanizmu wyrównawczego. Zgodnie z tą propozycją, dodatkowe wpływy podatkowe z dużych spadków nie pozostawałyby wyłącznie w zamożnych landach zachodnich, lecz byłyby rozdzielane na wsparcie szkół, uniwersytetów i infrastruktury we wschodnich landach. Kaiser zasugerowała również wprowadzenie podstawowego spadku dla każdego 18-letniego obywatela, aby zapewnić uniwersalny kapitał na start na szkolenie zawodowe lub budowanie majątku, wzorując się na wdrożeniu systemu wczesnego przechodzenia na emeryturę.

Kaiser wyjaśniła swoje uzasadnienie w artykule dla Rheinische Post.

Ci, którzy dziedziczą niewiele, nie mogą tracić podwójnie: w majątku prywatnym i w publicznych szansach swojego państwa.

Majątek gospodarstw domowych i postrzeganie mobilności społecznej

Pełnomocniczka zauważyła, że rozbieżności majątkowe wynikają z odmiennych struktur gospodarczych przed i po zjednoczeniu w 1990 r. Statystyki z 2023 r. pokazują, że średni majątek netto gospodarstwa domowego we wschodnich Niemczech wynosił 125 500 euro, w porównaniu z 257 100 euro w zachodnich Niemczech. Majątek w nieruchomościach wynosił średnio 97 800 euro na gospodarstwo domowe na wschodzie wobec 214 500 euro na zachodzie.

Wyniki badania Deutschland-Monitor 2026 pokazują publiczne wątpliwości dotyczące mobilności społecznej. Podczas gdy 95% respondentów stwierdziło, że wysiłek i ciężka praca powinny decydować o awansie społecznym, a 91% wskazało na edukację, rzeczywiste postrzeganie znacznie się różniło. Osiemdziesiąt procent respondentów uznało istniejący majątek za decydujący dla awansu, 80% wskazało na osobiste koneksje, 72% na pochodzenie społeczne, a 69% na wysiłek i ciężką pracę jako decydujące w praktyce, co skutkuje luką 26 punktów procentowych między oczekiwaniami a rzeczywistością.

Reprezentacja we władzach federalnych

Kaiser odniosła się również do reprezentacji wschodnich Niemców w organach decyzyjnych administracji, zarządach korporacji, środowiskach akademickich, sądownictwie i mediach. W najwyższych urzędach federalnych udział wschodnich Niemców na stanowiskach kierowniczych wzrósł z 13,9% w 2022 r. do 16,3% w 2026 r. Kaiser podkreśliła, że uczestnictwo pozostaje niewystarczające na wyższych szczeblach administracyjnych.

Im wyższy szczebel kierowniczy, tym niższy jest faktyczny udział Niemców ze Wschodu.

Rejestry regionalnych urzędów skarbowych ilustrują skromną skalę majątków na wschodzie. W Saksonii urząd statystyczny w Kamenz zarejestrował w 2024 r. prawie 2400 przypadków opodatkowanych spadków o łącznej wartości 609 mln euro. Rachunki bankowe stanowiły największą część tych majątków (37%), a następnie aktywa w nieruchomościach (27%).