Abdullah Ibrahim, południowoafrykański pianista, który nadał apartheidowi ścieżkę dźwiękową oporu, zmarł w wieku 91 lat

Abdullah Ibrahim, pianista, którego niespieszny, uduchowiony styl łączył rytmy goema z Kapsztadu z amerykańskim jazzem i stał się punktem zbornym ruchu antyapartheidowego, zmarł 15 czerwca 2026 roku w Prien am Chiemsee w Niemczech. Jego rodzina przekazała, że odszedł w spokoju, w otoczeniu bliskich, po krótkiej chorobie. Miał 91 lat.

Urodzony jako Adolph Johannes Brand w 1934 roku w trudnej dzielnicy Kapsztadu, Kensington, Ibrahim stracił ojca w bójce barowej, gdy miał cztery lata. Wychowywany przez matkę, która grała na pianinie w kinach niemych, oraz babcię, która była pianistką kościelną, zaczął komponować w wieku siedmiu lat. Jako nastolatek, dzięki podziwowi dla importowanych amerykańskich płyt, zyskał przydomek „Dollar”. Posługiwał się imieniem Dollar Brand przez wczesny etap kariery, tworząc w 1958 roku Dollar Brand Trio, a rok później przełomowy zespół Jazz Epistles. Album tego sekstetu z 1960 roku jest powszechnie uważany za pierwszą płytę jazzową nagraną przez czarnoskóry zespół z RPA.

Ucieczka przed uściskiem apartheidu

Ibrahim zmagał się z prawami o segregacji rasowej, które weszły w życie po 1948 roku. Kluby jazzowe były zamykane, a muzycy nękani. „Musiałeś występować dla swojej grupy etnicznej i tylko muzycy z twojej grupy etnicznej mogli pojawić się na scenie” – wspominał. „Ludzie zaczęli to łamać. Było to częścią większego potwierdzenia naszych dusz”. Masakra w Sharpeville w 1960 roku oraz zatarg z policją o sprawy drogowe skłoniły go do wyjazdu. W 1962 roku, wraz z wokalistką i przyszłą żoną Sathimą Bea Benjamin, osiedlił się w Zurychu.

Ellington otwiera drzwi

W Szwajcarii Benjamin przekonała Duke'a Ellingtona, by posłuchał reaktywowanego Dollar Brand Trio w klubie Africana. Ellington był tak zachwycony młodym pianistą, że zorganizował sesję nagraniową w Paryżu. Powstały w 1964 roku album, Duke Ellington Presents the Dollar Brand Trio, wprowadził Ibrahima na międzynarodową scenę. Później zamieszkał w Nowym Jorku, mieszkając w hotelu Chelsea i studiując w Juilliard. Pod koniec lat 60. przeszedł na islam i przyjął imię Abdullah Ibrahim.

Melodia, do której maszerował naród

Podczas wizyty w RPA w 1974 roku Ibrahim nagrał „Mannenberg”. Kompozycja, z jej kołyszącym rytmem township i głębią przypominającą hymn, została podchwycona podczas protestów i marszów, stając się nieformalnym hymnem walki z rządami białej mniejszości. Prezydent Cyril Ramaphosa stwierdził, że dzieła Ibrahima „uhonorowały Republikę Południowej Afryki, która ukształtowała jego zaangażowanie polityczne i muzyczny geniusz”. Na ponad 70 albumach – wśród nich African Space Program, Water From an Ancient Well oraz African Marketplace – Ibrahim nigdy nie porzucił dźwięków swojego domu.

Jego dzieła uhonorowały Republikę Południowej Afryki, która ukształtowała jego zaangażowanie polityczne i muzyczny geniusz.

Powrót i ostatni ukłon

Kiedy apartheid upadł, Ibrahim odzyskał prawo wjazdu do RPA i wystąpił podczas inauguracji prezydentury Nelsona Mandeli w 1994 roku. Później założył w kraju szkołę jazzu, ale kontynuował międzynarodowe trasy koncertowe. Jego ostatni występ publiczny miał miejsce na Cape Town International Jazz Festival w marcu 2026 roku, trzy miesiące przed śmiercią. Jego partnerka, dr Marina Umari, powiedziała: „Abdullah odszedł w spokoju, mając RPA i jej mieszkańców w sercu. Jego miłość do kraju nigdy nie osłabła”.

Abdullah odszedł w spokoju, mając RPA i jej mieszkańców w sercu. Jego miłość do kraju nigdy nie osłabła.

Opis improwizacji w wykonaniu Ibrahima odzwierciedlał sposób, w jaki żył: „Stawanie się jednością z naturą” – powiedział w 2024 roku. „Stawanie się jednością z naszym prawdziwym ja”.