Trybunał Konstytucyjny rozpatruje skargę Bawarii oraz ulgi podatkowe dla spadkobierców firm

Dwie sprawy przed trybunałem

Federalny Trybunał Konstytucyjny w Karlsruhe rozpatruje w tym tygodniu dwie sprawy dotyczące podatku od spadków. Pierwsza, rozpoczęta w poniedziałek 12 października, to skarga rządu Bawarii (sygn. 1 BvF 1/23) domagającego się częściowej regionalizacji podatku oraz wyższych kwot wolnych. Druga, zaplanowana na wtorek 13 października, to skarga konstytucyjna przeciwko przywilejom podatkowym dla majątku firm. Obie dotyczą podatku, który w całości trafia do budżetów krajów związkowych, ale którego kwoty wolne i stawki ustala dla wszystkich rząd federalny. Frankfurter Allgemeine donosi, że orzeczenia mogą przynieść fundamentalne zmiany w prawie, dla których nie ma jeszcze większości politycznej.

Skarga Bawarii w sprawie kwot wolnych

Przewodniczący składu sędzia Stephan Harbarth stwierdził, że sprawa rodzi podstawowe pytania o sposób opodatkowania spadków w systemie federalnym, w obliczu rosnących i regionalnie zróżnicowanych cen nieruchomości. Bawarski minister finansów Albert Füracker (CSU) argumentował przed Pierwszym Senatem, że skarga jest "ultima ratio" w interesie sprawiedliwości podatkowej. Füracker podkreślił, że kraje związkowe muszą mieć swobodę w decydowaniu o kwotach wolnych i stawkach.

Wtedy każdy kraj związkowy może zaprojektować to tak, jak mu pasuje.

Bawarski wniosek wskazuje, że ceny nieruchomości w tym kraju związkowym w wielu miejscach wzrosły dwu- lub trzykrotnie, przez co kwoty wolne często nie pozwalają już dzieciom na dziedziczenie domu rodzinnego bez podatku, a niektórzy muszą go sprzedać, aby opłacić daninę. Markus Söder dążył do rozwiązania regionalnego na drodze politycznej, ale nie znalazł większości w Bundesracie. Michael Schrodi (SPD), parlamentarny sekretarz stanu w federalnym ministerstwie finansów, powiedział trybunałowi, że zasady federalne muszą pozostać jednolite, ostrzegając, że regionalizacja doprowadziłaby do rozdrobnienia prawa i "wyniszczającej konkurencji podatkowej".

Przywileje dla majątku firm

Wtorkowa skarga dotyczy ulg podatkowych dla majątku firm. Zgodnie z obecnymi przepisami, 85 procent majątku przedsiębiorstwa do 26 mln euro pozostaje wolne od podatku, jeśli firma i jej zatrudnienie zostaną utrzymane, a 100 procent jest możliwe pod pewnymi warunkami, pod warunkiem zachowania miejsc pracy przez pięć lub siedem lat. Powyżej 26 mln euro tzw. badanie potrzeb zwolnienia (Verschonungsbedarfsprüfung) pozwala na umorzenie podatku na wniosek, jeśli spadkobierca wykaże, że nie może go opłacić z majątku prywatnego. Dokumenty ministerstwa finansów przygotowane dla trybunału wskazują na około 275 tys. spadków i darowizn w ubiegłym roku, z czego 29 tys. dotyczyło majątku firm poniżej 26 mln euro, a 34 dotyczyły większych kwot. W tych 34 przypadkach umorzono 3,7 mld z 3,95 mld euro wymierzonego podatku, z czego 2,37 mld przypadło na Bawarię. Wolumen umorzeń rośnie od lat, z 1,4 mld euro w 2022 roku.

Handelsblatt wymienia grupę lobbingową Netzwerk Steuergerechtigkeit oraz Sachverständigenrat für Wirtschaft wśród krytyków, którzy uważają te zasady za niesprawiedliwe. Zwolennicy podatku ostrzegają, że ulgi pozwalają utrzymać firmy rodzinne, podczas gdy krytycy argumentują, że majątek jest opodatkowany tylko raz i często już wcześniej podlegał opodatkowaniu.

Firmy rodzinne i spadkobiercy prywatni

Caroline Trips (59 l.) prowadzi Trips GmbH w Grafenrheinfeld wraz z bratem i jest również prezesem Izby Przemysłowo-Handlowej Würzburg-Schweinfurt. Jej firma przygotowuje się do przekazania władzy następnemu pokoleniu. Bez ulg, jak twierdzi, obowiązywałyby "ekstremalne podatki", a następcy musieliby zaciągać kredyty, co ograniczyłoby przestrzeń na inwestycje.

To najgorsze, co może spotkać przedsiębiorcę. Aby pozostać konkurencyjną, muszę ciągle inwestować.

Dla większości rodzin ogólne zasady są znacznie łagodniejsze. Ponad 80 procent spadków w Niemczech nie podlega opodatkowaniu, ponieważ małżonkowie otrzymują kwoty wolne do 500 tys. euro, dzieci 400 tys. euro, a wnuki 200 tys. euro. Rodzeństwo, siostrzeńcy, przyjaciele i niepozostający w związku małżeńskim partnerzy płacą od kwot powyżej 20 tys. euro, a stawki od sum przekraczających kwoty wolne wynoszą od 7 do 50 procent. N-tv opisuje przypadek spadkobiercy, który zapłacił 47 tys. euro podatku od spadków od majątku prywatnego po ciotce i złożył skargę konstytucyjną, nazywając to obciążenie niesprawiedliwym w zestawieniu z ulgami dla majątku firm. Łączny wymiar podatku od spadków i darowizn w 2025 roku osiągnął 13,3 mld euro, o około 57 procent więcej niż w roku poprzednim.

Co dalej?

Artykuły nie podają daty wydania orzeczenia. Komentarz RP Online wzywa rząd federalny do wstrzymania się z działaniami do czasu decyzji trybunału. Reforma podatku od spadków jest jednym z projektów koalicji na przyszły rok, a poranny briefing Handelsblatt zauważa, że Unia i SPD były w tym tygodniu zajęte kwestiami personalnymi. Obie sprawy dotyczą tego samego podatku, który koalicja musiałaby zreformować.