Islandia głosuje w sprawie wznowienia rozmów akcesyjnych z Unią Europejską przy podzielonym elektoracie

Pytanie referendalne i stawka polityczna

Około 270 tys. zarejestrowanych wyborców na Islandii decyduje 29 sierpnia, czy kraj powinien wznowić formalne negocjacje z Unią Europejską. Głosowanie zawiera jedno pytanie dotyczące wznowienia rozmów akcesyjnych. Wynik nie oznacza natychmiastowego przystąpienia do wspólnoty. Jeśli wniosek zostanie przyjęty, rząd w Reykjaviku otworzy rozmowy z Brukselą, a ewentualny traktat akcesyjny będzie wymagał zatwierdzenia w drugim referendum, planowanym na około 2028 rok. Premier Kristrún Frostadóttir określiła głosowanie jako rozstrzygające, stwierdzając w sierpniu, że odrzucenie propozycji zakończy dyskusje o przystąpieniu do bloku. Obecny rząd koalicyjny, utworzony po wyborach parlamentarnych w 2024 roku, obejmuje proeuropejski Sojusz Demokratyczny i liberalną Partię Reform oraz eurosceptyczną Partię Postępu.

Zmiany geopolityczne i integracja europejska

Islandia złożyła wniosek o członkostwo w UE w 2009 roku po załamaniu krajowego systemu bankowego w 2008 roku. Rozmowy rozpoczęto w 2010 roku, jednak w 2013 roku koalicja centroprawicowa zamroziła je na czas nieokreślony. Kolejny rząd pod przewodnictwem premier Katrín Jakobsdóttir (listopad 2017 – kwiecień 2024) utrzymał proces w zawieszeniu. Obecny rząd początkowo planował referendum na 2027 rok, ale przyspieszył termin w odpowiedzi na zmieniające się warunki bezpieczeństwa w regionie północnego Atlantyku i Arktyki. Zwolennicy wskazują na obawy dotyczące bezpieczeństwa po wybuchu wojny na Ukrainie oraz tarcia w polityce zagranicznej pod rządami Donalda Trumpa, w szczególności jego zainteresowanie Grenlandią. Minister spraw zagranicznych Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir zauważyła, że członkostwo oferuje małym narodom większy wpływ i ochronę poprzez wspólne instytucje.

Widzimy, że posiadanie głosu przy stole jest korzystne.

Stabilność waluty i spory o rybołówstwo

Kampania krajowa koncentruje się na presji gospodarczej i ochronie zasobów morskich. Oficjalne dane Statistics Iceland za sierpień pokazują wzrost inflacji konsumenckiej o 5,6% w porównaniu z sytuacją sprzed dwóch lat, podczas gdy raport islandzkiego Ministerstwa Finansów wykazał, że koszty utrzymania niestabilnej korony przewyższają korzyści ekonomiczne. Zwolennicy integracji z UE argumentują, że przystąpienie do unii celnej i przyjęcie euro ograniczyłoby inflację oraz obniżyło stopy procentowe. Przeciwnicy, w tym konserwatywna Partia Niepodległości, twierdzą, że członkostwo w UE zagraża suwerenności narodowej i wodom terytorialnym. Produkty morskie generują prawie 40% islandzkiego eksportu towarów, a rybołówstwo pozostaje filarem gospodarki obok turystyki i hutnictwa aluminium. Liderka Partii Niepodległości Guðrún Hafsteinsdóttir ostrzegła, że przystąpienie do bloku oznaczałoby utratę kontroli nad krajowymi kwotami połowowymi.

Rybołówstwo nie jest na Islandii działalnością poboczną.

Sondaże i dalsza droga

Sondaże przeprowadzone przed głosowaniem wskazują na głęboki podział elektoratu. Badanie instytutu Maskína wykazało 51,3% poparcia dla wznowienia negocjacji i 48,7% głosów przeciw, co mieści się w granicach błędu statystycznego. Oddzielny sondaż Gallupa wskazał na remis (46% za wznowieniem, 46% przeciw, 8% niezdecydowanych). Jeśli wyborcy zatwierdzą mandat, Islandia podejmie co najmniej dwuletnie negocjacje z urzędnikami europejskimi, zajmując się kwestiami takimi jak zasady połowów oraz reprezentacja instytucjonalna w Komisji Europejskiej, Parlamencie Europejskim i Radzie Europejskiej.