Iran wykonuje wyrok śmierci na Siavashu Jamshidim w związku ze styczniowymi protestami

Egzekucja i zarzuty sądowe

Władze Iranu wykonały wyrok śmierci na Siavashu Jamshidim Kheirabadim o świcie w sobotę, 3 października 2026 r., po skazaniu go za przestępstwa związane z antyrządowymi demonstracjami. Według agencji informacyjnej Mizan, sąd skazał Jamshidiego na karę śmierci za „moharebeh”, co tłumaczy się jako wojnę przeciwko Bogu, a także za użycie broni palnej i spisek przeciwko bezpieczeństwu państwa. Prokuratorzy twierdzili, że 8 stycznia Jamshidi oddał co najmniej trzy strzały w stronę funkcjonariuszy policji, co doprowadziło do jego aresztowania dwa dni później w mieście Shahrekord na południowym zachodzie kraju, gdzie znaleziono przy nim pistolet. Śledczy przedstawili w trakcie postępowania dane z namierzania telefonu komórkowego, twierdząc, że zapisy lokalizacji dowodzą jego wielokrotnej obecności na demonstracjach oraz użycia broni. Władze sądownicze oskarżyły go również o koordynowanie działań przeciwko bezpieczeństwu państwa w internecie oraz o poszukiwanie zapłaty za wykonanie zadania. Mizan poinformował o dodatkowych wyrokach skazujących za przestępstwa niezwiązane z demonstracjami, w tym kradzież, oszustwa, groźby, posiadanie broni wojskowej, współudział w porwaniu oraz celowe uszkodzenie ciała.

Geneza ogólnokrajowych demonstracji

Niepokoje rozpoczęły się 28 grudnia 2025 r., napędzane początkowo kosztami życia i szybką deprecjacją waluty, po czym przerodziły się w demonstracje wzywające do zakończenia rządów duchownych. Protesty nasiliły się w wielu prowincjach i osiągnęły szczyt 8 oraz 9 stycznia, prowadząc do powszechnych zniszczeń mienia i starć ulicznych. Rząd Iranu podał, że podczas styczniowych niepokojów zginęło ponad 3000 osób, obwiniając za ofiary uzbrojone grupy oraz zagraniczne służby wywiadowcze. Organizacje praw człowieka z siedzibą za granicą poinformowały, że podczas tłumienia protestów siły bezpieczeństwa strzelały bezpośrednio do tłumów, zabijając tysiące demonstrantów. Władze przeprowadziły masowe aresztowania w tygodniach następujących po demonstracjach, wszczynając przyspieszone postępowania karne wobec zatrzymanych oskarżonych o zbrojną przemoc.

Zaangażowanie zagraniczne i eskalacja militarna

Irańscy urzędnicy przypisali znaczną część przemocy uzbrojonym grupom i agentom wspieranym przez Stany Zjednoczone oraz Izrael. Izraelski minister dziedzictwa Amichai Eliyahu przyznał w trakcie protestów, że Izrael utrzymuje agentów wewnątrz Iranu w celu osłabienia zdolności państwa, zaprzeczając jednocześnie bezpośrednim wysiłkom na rzecz obalenia władz. Donald Trump wydał ostrzeżenia o interwencji wojskowej przeciwko Teheranowi w odpowiedzi na tłumienie protestów. 28 lutego 2026 r. Stany Zjednoczone i Izrael przeprowadziły atak wojskowy na irańskie cele, co doprowadziło do eskalacji napięć regionalnych. Irańskie sądy zwiększyły liczbę aresztowań i przyspieszyły egzekucje po rozpoczęciu ataków wojskowych oraz protestów na przełomie roku.

Dane dotyczące praw człowieka i egzekucji

Według organizacji Iran Human Rights (IHRNGO), władze Iranu wykonały co najmniej 32 egzekucje mężczyzn w związku z demonstracjami na przełomie roku. Grupa poinformowała, że co najmniej 100 kolejnych zatrzymanych demonstrantów oczekuje obecnie na wykonanie kary śmierci. Dyrektor IHRNGO, Mahmood Amiry-Moghaddam, skomentował w publicznym oświadczeniu wzorzec wydawania wyroków śmierci.

Wszystkie egzekucje, niezależnie od postawionych zarzutów, służą jasnemu celowi polityki wewnętrznej: zasianiu strachu i zapobieżeniu nowym protestom.

Do końca sierpnia 2026 r. władze Iranu przeprowadziły ponad 500 egzekucji we wszystkich kategoriach prawnych. W całym 2025 r. Amnesty International odnotowała w Iranie co najmniej 2159 egzekucji, co stanowi najwyższy roczny wynik od 1981 r. Inne grupy praw człowieka, w tym Together Against the Death Penalty, udokumentowały co najmniej 1639 egzekucji w 2025 r., co stawia Iran na drugim miejscu na świecie po Chinach pod względem łącznej liczby wykonywanych kar śmierci.