Grecja i Bułgaria wymieniają 48 relikwii z czasów I wojny światowej na szczątki cara Samuela

Dwustronne przekazanie w Salonikach

Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis i jego bułgarski odpowiednik Rumen Radew wzięli udział w ceremonii podpisania dokumentów w Muzeum Kultury Bizantyńskiej w Salonikach 3 października 2026 r. o godz. 10:30. Oficjalne postępowanie sformalizowało protokoły dotyczące wzajemnego przekazania historycznych relikwii religijnych oraz szczątków antropologicznych między Grecją a Bułgarią. Wydarzenie to kończy realizację protokołu ustaleń podpisanego przez grecką minister kultury Linę Mendoni i bułgarskiego ministra kultury Ewtimowa Miłoszewa. Porozumienie jest wynikiem wieloletnich negocjacji prowadzonych przez greckie Ministerstwo Kultury w celu odzyskania obiektów wywiezionych podczas konfliktów regionalnych. Obie delegacje zebrały się w Salonikach, aby sfinalizować kroki administracyjne wymagane do przeprowadzenia wymiany.

Warunki wymiany artefaktów i relikwii

Na mocy dwustronnego protokołu Bułgaria zwraca 48 relikwii kościelnych, które zostały wywiezione 109 lat temu i były przechowywane w Narodowym Muzeum Historycznym w Sofii. W zamian Grecja przekazuje materiał antropologiczny zidentyfikowany jako szczątki cara Samuela, średniowiecznego władcy, który rządził Imperium Bułgarskim w latach 997–1014. Greckie przekazanie obejmuje również dodatkowe szczątki ludzkie wydobyte z czterech oddzielnych sarkofagów w bazylice św. Achillesa w Prespie. Archeolog i profesor Nikolaos Moutsopoulos odkrył te okazy antropologiczne podczas wykopalisk w 1965 r., po czym były one przechowywane w Muzeum Kultury Bizantyńskiej. 48 powracających skarbów pozostanie na wystawie publicznej w muzeum w Salonikach do 5 listopada 2026 r., po czym władze przetransportują je na stałe do pierwotnych klasztorów i regionalnych siedzib kościelnych.

Pochodzenie i wywóz w czasie wojny

48 powracających skarbów kościelnych należy do trzech instytucji regionalnych: Świętego Klasztoru Panagia Ikosifinissa na górze Pangeon, Świętego Klasztoru Timios Prodromos w Seres oraz Świętej Metropolii Seres i Nigrity. Bułgarskie siły okupacyjne usunęły te przedmioty w 1917 r. podczas I wojny światowej i przetransportowały je bezpośrednio do Sofii. Transfer był częścią wojennych zniszczeń i grabieży, które dotknęły wspólnoty monastyczne i kościoły w całej północnej Grecji. Święty Klasztor Panagia Ikosifinissa ucierpiał jeszcze bardziej w kolejnych konfliktach. W 1943 r., podczas trzeciej okupacji bułgarskiej, żołnierze wypędzili mieszkające tam bractwo i spalili kompleks klasztorny, oszczędzając jedynie główną cerkiew. Klasztor pozostawał opuszczony przez ponad dwie dekady, aż do 1967 r., kiedy to otwarto go ponownie jako klasztor żeński.

Reakcja kościelna i przyszłe roszczenia

Święty Synod Kościoła Grecji opublikował oficjalne oświadczenie wyrażające zadowolenie z powrotu 48 relikwii po szeroko zakrojonych negocjacjach. Organ zarządzający Kościołem określił porozumienie jako osiągnięcie narodowe wypracowane dzięki koordynacji między instytucjami państwowymi a Kościołem Prawosławnym. Przywódcy kościelni zauważyli, że restytucja adresuje straty poniesione przez "ponad wiek" po systematycznych wysiłkach dyplomatycznych. Święty Synod wyraził również nadzieję, że dwustronne memorandum stanowi "jedynie dobry początek" dla kolejnych porozumień dyplomatycznych między Atenami a Sofią. Władze kościelne planują dążyć do dalszych umów w celu odzyskania kolejnych relikwii religijnych zabranych z kościołów, klasztorów i miejsc historycznych położonych w całej Macedonii Wschodniej i Tracji.