Modernistyczne centrum Gdyni wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO podczas 48. sesji w Pusan
Obszar o powierzchni 87,9 hektara, obejmujący blisko 500 budynków, stał się 18. polskim obiektem na liście UNESCO. Decyzję podjęto w poniedziałek podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Pusan w Korei Południowej.
Decyzja w Pusan
Modernistyczne Centrum Gdyni zostało oficjalnie wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w poniedziałek, 27 lipca 2026 r., podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Pusan w Korei Południowej. Wniosek uzyskał poparcie 18 z 21 państw członkowskich komitetu. Wiceprezydent Gdyni Oktawia Gorzeńska, obecna w Pusan, określiła ten wynik jako niezwykle emocjonalny moment i zadedykowała sukces mieszkańcom miasta.
Te chwile dedykujemy wszystkim mieszkańcom naszego miasta, którzy każdego dnia dbają o to wyjątkowe dziedzictwo i będą je chronić dla wszystkich pokoleń. Dziękuję.
Ambasador Mariusz Lewicki, stały przedstawiciel Polski przy UNESCO, dodał, że wyróżnienie to honoruje nie tylko urbanistykę, ale także wysiłek Polski po odzyskaniu niepodległości po I wojnie światowej oraz pokolenia, które budowały miasto od jego założenia dokładnie sto lat temu.
Co obejmuje wpis
Wpisany obszar to zwarta, 87,9-hektarowa dzielnica w gdyńskim Śródmieściu, ograniczona od północy ulicami Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra, od południa aleją Marszałka Piłsudskiego, a od zachodu linią kolejową. Obejmuje ona około 500 budynków. Opis UNESCO wskazuje, że centrum zawiera dwie główne osie uliczne oraz międzywojenne kwartały zabudowy odzwierciedlające "zastosowanie idei modernistycznych na szeroką skalę", tworząc wyrazisty, zwarty organizm miejski o ekspresyjnych formach architektonicznych. Śródmieście wraz z willami na Kamiennej Górze ilustruje radykalne zerwanie z historyzmem podczas przekształcania wsi Gdynia w "główne okno na świat" państwa polskiego w okresie międzywojennym.
Droga do wpisu
Kampania trwała dwie dekady. Kluczowym momentem był rok 2007, kiedy układ urbanistyczny Śródmieścia wpisano do rejestru zabytków. Później zyskał on status Pomnika Historii i przygotowano wieloletnią dokumentację nominacyjną. Wcześniejszy wniosek został odesłany do poprawki w 2025 r., a UNESCO zażądało doprecyzowania strefy buforowej oraz wdrożenia mechanizmów oceny wpływu na dziedzictwo. Podczas 48. sesji komitet uznał, że miasto spełniło te wymogi.
Dyplomacja odegrała decydującą rolę w ostatnich tygodniach. Wiceprezydent Gorzeńska wyjaśniła, że poprawiony wniosek został zgłoszony przez Kazachstan i ostatecznie współpodpisany przez 18 państw. Podkreśliła pracę Stałego Przedstawicielstwa Polski przy UNESCO, ambasadora Lewickiego i jego zespołu oraz delegacji miasta, która prowadziła spotkania z państwami członkowskimi komitetu i ekspertami ICOMOS, aby przedstawić argumenty za wpisem.
To nie jest głosowanie. Potrzebne są działania dyplomatyczne. W naszym przypadku poprawiony wniosek zgłosił Kazachstan, a ostatecznie podpisało się pod nim aż 18 państw. To był wyjątkowo poruszający moment.
Perspektywa eksperta
Architekt i historyk architektury Grzegorz Piątek, autor książki "Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939", powiedział Polskiej Agencji Prasowej, że wpis ma wartość promocyjną i prestiżową, symbolicznie kierując uwagę świata na polską architekturę. Podkreślił, że wpis honoruje nie tylko poszczególne budynki, ale całą historię, która za nimi stoi. Piątek porównał Gdynię do Kowna na Litwie, które dołączyło do listy w 2023 r.: oba miasta doświadczyły nagłego wzrostu znaczenia dzięki splotowi okoliczności historycznych, co zaowocowało wysypem modernistycznych budynków państwowych i kamienic. Zauważył, że atrakcyjność Gdyni polega na dużym, spójnym zespole architektonicznym, a nie na pojedynczych obiektach.
W modernistycznej Gdyni można naprawdę poczuć ducha i atmosferę epoki. To nie są pojedyncze budynki, ale spójna przestrzeń miejska, która opowiada historię o konkretnym momencie dziejowym.
Co zmienia się dla miasta
Władze miasta szybko uspokoiły właścicieli nieruchomości. Wiceprezydent Gorzeńska stwierdziła, że dla mieszkańców i właścicieli budynków nic się nie zmieni, ponieważ obszar ten jest już chroniony, a zakres tej ochrony pozostaje taki sam. Prezydent Aleksandra Kosiorek powiedziała Radiu Gdańsk, że wpis jest szansą na wydłużenie sezonu turystycznego, dodając, że miasto natychmiast rozpocznie promocję tego statusu. Nazwała ten moment symbolicznym, zauważając, że przypada on w roku stulecia Gdyni i zapisze się w historii miasta, Polski i świata.
Lista światowego dziedzictwa obejmuje obecnie około 1250 obiektów, z czego 18 znajduje się w Polsce. Sesja w Pusan potrwa do 29 lipca 2026 r.
