Estonia zakazuje tranzytu rosyjskiego i białoruskiego zboża przez porty bałtyckie

Sankcje na tranzyt rolny

Rząd Estonii zakazał 1 października tranzytu rosyjskiego i białoruskiego zboża przez swoje terytorium, wprowadzając krajowe sankcje, aby uniemożliwić Moskwie korzystanie z bałtyckich korytarzy transportowych. Środek ten stanowi wdrożenie poprawki do uchwały rządu nr 93 z 29 września 2022 r. w sprawie ograniczeń handlowych związanych z wojną na Ukrainie. Zakaz wchodzi w życie dzień po publikacji w dzienniku urzędowym Riigi Teataja. Minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna oraz premier Kristen Michal oświadczyli, że decyzja ta zmienia wcześniejsze ostrzeżenie doradcze wydane operatorom ładunków we wrześniu w wiążące przepisy. Michal podkreślił, że Moskwa nie może oczekiwać współpracy handlowej, atakując jednocześnie ukraińską infrastrukturę.

„Rosja nie może prowadzić wojny napastniczej i oczekiwać, że pomożemy jej w utrzymaniu przepływu handlu. Nie będziemy pomagać w finansowaniu jej wojny ani ułatwiać jej agresji.”

Zmiana szlaków i koordynacja bałtycka

Władze Estonii określiły ten środek jako zapobiegawczy, ponieważ bezpośredni tranzyt rosyjskiego zboża przez Estonię praktycznie nie istniał. Rosyjscy eksporterzy poszukiwali alternatywnych ścieżek logistycznych po tym, jak ukraińskie ataki dronów wyłączyły infrastrukturę portową wzdłuż Morza Czarnego i Morza Azowskiego. Eksporterzy zaczęli przystosowywać obiekty węglowe i nawozowe w rosyjskich portach bałtyckich i arktycznych do obsługi masowych ładunków rolnych. Opcja arktyczna przez Murmańsk pozostaje kosztowna, cierpi na brak odpowiednich terminali, które nigdy nie zostały zaprojektowane do obsługi zboża, i napotyka ograniczenia sezonowe wraz z zamarzaniem oceanu. Estonia koordynuje politykę z Łotwą i Litwą, aby utrzymać wszystkie regionalne porty morskie zamknięte dla rosyjskich przepływów rolnych.

„Wraz z Łotwą i Litwą pracujemy nad tym, aby porty bałtyckie nie stały się szlakiem tranzytowym dla Rosji.”

Środki regionalne i luki w handlu europejskim

W 2024 r. Unia Europejska wprowadziła cła na rosyjskie i białoruskie produkty rolne, aby zatrzymać ich napływ na rynek wewnętrzny, jednak cła te pozostawiły tranzyt do krajów trzecich prawnie otwartym. Rosyjski tranzyt rolny przez Łotwę wzrósł w miesiącach letnich, gdy szlaki czarnomorskie uległy zwężeniu. Łotewski premier Andris Kulbergs potwierdził we wrześniu, że Moskwa wywierała rosnącą presję na infrastrukturę bałtycką z powodu ograniczonych szlaków południowych. W odpowiedzi parlament Łotwy przyjął w połowie września przepisy kolejowe podnoszące opłaty tranzytowe za rosyjskie i białoruskie zboże nawet o 300 proc., rozważając jednocześnie całkowity zakaz. Władze Łotwy i Litwy wprowadziły również bardziej rygorystyczne kontrole fizyczne transgranicznych transportów zboża.

Zakłócenia ukraińskiego eksportu przez Morze Czarne

Ograniczenia bałtyckie zbiegają się z poważnymi ograniczeniami w ukraińskiej żegludze morskiej. Ukraiński minister polityki rolnej i żywności Taras Wysocki oświadczył 28 września, że rosyjskie ataki na obiekty portowe i statki handlowe wstrzymały operacje komercyjne w Wielkiej Odessie na ponad dwa miesiące. Blokady uniemożliwiają Ukrainie eksport ponad połowy wolumenu zboża drogą morską, pozostawiając około 30 mln ton o wartości 10 mld dolarów w stanie unieruchomienia. Ukraina formalnie zwróciła się do Komisji Europejskiej o 1,1 mld euro na dotacje do transportu dla maksymalnie 22 mln ton zboża za pośrednictwem europejskich szlaków solidarnościowych prowadzących do portów w Niemczech i Holandii.