Audyt UE: Nierówne egzekwowanie sankcji wobec Rosji ułatwia omijanie restrykcji

Nierówne egzekwowanie w państwach członkowskich

Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował we wtorek, 10 listopada 2026 r. raport, z którego wynika, że różnice w stosowaniu sankcji handlowych wobec Rosji przez państwa członkowskie UE osłabiają ich efekt i ułatwiają omijanie restrykcji. Audytorzy przyznają, że Komisja Europejska podjęła działania w celu stworzenia ram prawnych i koordynacji wdrożenia, jednak niejasne przepisy, odmienne praktyki krajowe oraz nierówne wykorzystanie narzędzi wymiany informacji nadal wpływają na brak jednolitego stosowania sankcji. Organy celne w 27 państwach członkowskich stosują różne kryteria przy autoryzacji eksportu, żądaniu dokumentów czy interpretacji wyjątków. Ta luka pozwala firmom wybierać kraje o najmniej rygorystycznej kontroli do prowadzenia handlu.

Towary zatrzymane przez jedno państwo i dopuszczone przez inne

Audytorzy wykryli przypadki, w których towary dopuszczone do eksportu do Rosji przez jedno państwo członkowskie były później blokowane przez inne. W jednym z przypadków polskie służby przechwyciły transport wcześniej autoryzowany przez Włochy i odesłały go do Włoch, gdzie został ponownie zaakceptowany i wysłany do Rosji przez włoski port. Raport wskazuje również na luki w wykrywaniu naruszeń. Bułgaria od 2022 r. nie odnotowała żadnego naruszenia dotyczącego towarów z innych krajów eksportowanych poza UE przez jej terytorium.

Szlaki przez kraje trzecie

Raport stwierdza, że Rosja częściowo zniwelowała wpływ środków, kierując import przez kraje trzecie, w tym Turcję, Armenię, Kazachstan, Kirgistan, Serbię i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Nagłe, tymczasowe skoki eksportu z UE do tych krajów były poprzedzone gwałtownym wzrostem eksportu z nich do Rosji i na Białoruś. Łańcuchy omijania sankcji szybko przesuwają się w stronę Azji Południowo-Wschodniej, przy czym wymieniono Tajlandię i Malezję. Według badań cytowanych w raporcie, do 44% towarów eksportowanych do Rosji zostało pierwotnie wyprodukowanych przez spółki zależne zachodnich firm zlokalizowane poza UE, co utrzymuje ich formalne pochodzenie poza wspólnotą.

Analiza broni z lat 2024 i 2025 znalezionej w Ukrainie wykazała, że nadal zawierała ona zachodnie komponenty. Części pochodzące bezpośrednio z UE stanowiły zaledwie 4%, czyli 8 z 202 zidentyfikowanych komponentów.

2021253

202558

2021

253 mld euro

2025

58 mld euro

Dane z tekstu artykułu

Upadek handlu i jego granice

Handel UE z Rosją spadł z 253 mld euro w 2021 r. do 58 mld euro w 2025 r., co oznacza spadek o ponad trzy czwarte. UE spadła z pozycji pierwszego partnera handlowego Rosji na trzecią, a w 2025 r. odpowiadała za około 10% handlu towarami Rosji. Audytorzy oszacowali, że według stanu na lipiec 2026 r. ograniczenia eksportowe i zakazy miały wpływ gospodarczy rzędu 49 mld euro, co odpowiada 56% eksportu UE do Rosji sprzed 2022 r. Szacowany wpływ na import wyniósł około 110 mld euro, czyli 75% wartości sprzed wojny. Analizowane przepływy obejmują okres od 2022 r. do końca 2025 r. i wykluczają energię oraz usługi finansowe.

Eksport49

Import110

Eksport

49 mld euro

Import

110 mld euro

Dane z tekstu artykułu

Rekomendacje i dotychczasowy dorobek sankcyjny

Audytorzy zalecają, aby Komisja przeprowadziła dogłębną analizę w celu ustalenia, czy państwa członkowskie stosują i monitorują sankcje handlowe UE w sposób jednolity. Wzywają również do zapewnienia organom celnym dostępu do centralnych systemów wymiany informacji oraz do lepszego monitorowania i oceny skuteczności, z proponowanymi kryteriami i regularnymi ewaluacjami. Od czasu inwazji na Ukrainę UE przyjęła 21 pakietów sankcji, a ponad 4500 osób i organizacji jest nimi objętych. 22. pakiet został zatwierdzony w październiku 2026 r., a audytorzy twierdzą, że wykryte przez nich luki osłabiają jednolity front wspólnoty.