Trump atakuje sojuszników z NATO przed szczytem w Ankarze, nazywając relacje „jednostronnymi”, podczas gdy sojusznicy starają się wykazać jedność

Szczyt NATO w Ankarze 7-8 lipca zapowiada się jako próba o wysoką stawkę dla sojuszu transatlantyckiego, a prezydent Donald Trump rozpoczął nowe ataki na europejskich sojuszników w kwestii wydatków na obronność i wojny w Iranie. Za kulisami dyplomaci ścigają się, aby sfinalizować deklarację obejmującą dwuletni pakiet pomocy wojskowej dla Ukrainy o wartości 70 mld euro oraz zapisy o sprawiedliwym podziale obciążeń.

Przedszczytowa ofensywa Trumpa

Na swojej platformie Truth Social Trump wymienił, jego zdaniem, kwoty wydatków NATO: Stany Zjednoczone – 999 mld dolarów, Wielka Brytania – 90,5 mld, Francja – 66,5 mld, Włochy – 48,8 mld, a Polska – 44,3 mld, z Niemcami i innymi „znacznie niższymi”. Nazwał te relacje „śmiesznymi” i „jednostronnymi”, dodając, że europejscy sojusznicy „nie są nawet blisko!!!”

Stany Zjednoczone wydają na NATO więcej niż jakikolwiek inny kraj, i to z dużym marginesem, aby gwarantować swoją ochronę, nie osiągając żadnych korzyści.

Liczby te nie uwzględniają PKB ani liczby ludności, a analitycy zauważają, że amerykańskie wydatki na obronność obejmują globalne zobowiązania wykraczające daleko poza Europę. Mimo to, wybuch ten nadał napięty ton spotkaniu 32 państw członkowskich.

Zobowiązanie 3,5% i podział obciążeń

Wysoki rangą dyplomata sojuszu opisał szczyt jako „moment prawdy”, odnosząc się do zobowiązania podjętego na ubiegłorocznym szczycie w Hadze, aby osiągnąć 3,5% PKB na podstawową obronność. Dyplomata stwierdził, że przesłanie USA brzmi: „teraz wasza kolej, Europo”, a europejska odpowiedź musi brzmieć: „Waszyngtonie, zajmiemy się tym”.

Ten szczyt to moment prawdy. W ubiegłym roku w Hadze wszyscy sojusznicy złożyli konkretne zobowiązanie: osiągnąć 3,5% na podstawową obronność. Teraz my, Europejczycy, musimy pokazać, że jesteśmy w stanie je spełnić.

Pod naciskiem Trumpa przywódcy NATO wcześniej zgodzili się podnieść wydatki na obronność do 5% PKB do 2035 r., według jednego z raportów. Szczyt sprawdzi, czy cel ten jest nadal osiągalny.

Pomoc dla Ukrainy: dwuletnie zobowiązanie

Negocjacje nad ostateczną deklaracją obejmują obietnicę 70 mld euro pomocy wojskowej dla Ukrainy na lata 2026 i 2027. Źródło dyplomatyczne podkreśliło, że zobowiązanie musi być dwuletnie i sprawiedliwe, nawet jeśli wojna się zakończy, aby przekształcić Ukrainę w „jeżozwierza” jako trwałą gwarancję bezpieczeństwa. Termin procedury milczącej zgody na tekst został przesunięty na 3 lipca.

Ważne jest, aby zobowiązanie do pomocy Kijowowi było dwuletnie. Nawet jeśli wojna miałaby się zakończyć. Ponieważ musimy przekształcić Ukrainę w jeżozwierza: to najlepsza gwarancja bezpieczeństwa, aby to się nigdy więcej nie powtórzyło.

Dane z Ukraine Support Tracker Instytutu Gospodarki Światowej w Kilonii (Kiel Institute) pokazują duże dysproporcje w pomocy. Włochy przekazały 4,24 mld euro od lutego 2022 r. (0,18% PKB), daleko za Niemcami (29,93 mld euro) i Wielką Brytanią (21,30 mld euro), wyprzedzając jedynie Hiszpanię wśród dużych krajów europejskich.

Wojna w Iranie i misja w Ormuzie

Drugą linią podziału jest konflikt amerykańsko-irański, który rozpoczął się w lutym. Waszyngton chce misji morskiej NATO w Cieśninie Ormuckiej w celu ochrony wolności żeglugi, ale kilku sojuszników niechętnie podejmuje się jej przed formalnym zakończeniem działań wojennych. Sekretarz generalny Mark Rutte stara się łagodzić napięcia, przypominając amerykańskiej opinii publicznej, że sojusznicy udostępnili bazy do operacji w Iranie (w granicach nieuczestnictwa) oraz że inwestycje sojuszników w obronność wspierają amerykańskie miejsca pracy.

Pokaz przemysłu obronnego

Aby zaimponować Trumpowi, 7 lipca odbędzie się największe w historii forum przemysłu obronnego zorganizowane podczas szczytu NATO, z udziałem wszystkich głównych firm. Planowane są ogłoszenia umów, listów intencyjnych w sprawie współpracy wielostronnej oraz kooperacyjnej produkcji amerykańskiej broni w Europie, a źródła określają ich wartość jako „miliardy”.

Stanowisko Włoch i europejski filar

Włochy przybywają do Ankary z mieszanymi referencjami. Ich pomoc dla Ukrainy jest skromna, ale premier Giorgia Meloni może argumentować, że oparła się presji radykalnej prawicy, aby ją ograniczyć. Tymczasem Kanada i dziewięciu innych partnerów tworzy „Bank Obrony, Bezpieczeństwa i Odporności”, aby skierować co najmniej 100 mld dolarów inwestycji od „średnich mocarstw” do NATO, przewidując malejącą rolę finansową USA. Szerszy kontekst strategiczny to długotrwały amerykański „zwrot w stronę Azji”, który zakłada silniejszy filar europejski radzący sobie z regionalnymi zagrożeniami, podczas gdy Waszyngton koncentruje się na Chinach.