Szczyt klimatyczny COP31 w Antalyi: spory o finansowanie i nieobecność USA w cieniu obrad

Otwarcie w Antalyi

31. konferencja klimatyczna ONZ (COP31) odbywa się w Antalyi w Turcji i potrwa do 20 listopada. W wydarzeniu biorą udział przedstawiciele ponad 190 państw, urzędnicy, naukowcy, przedsiębiorcy oraz organizacje ekologiczne. Ceremonia otwarcia, zaplanowana na 9 listopada, została opóźniona o godzinę, przy czym nie podano oficjalnego wyjaśnienia tej decyzji. Do późnego wieczora w niedzielę, 8 listopada, delegacje nie mogły uzgodnić agendy dwutygodniowych rozmów. Konferencja odbywa się dziesięć lat po przyjęciu porozumienia paryskiego w 2015 roku, które wyznaczyło cel ograniczenia ocieplenia do 1,5 stopnia Celsjusza powyżej poziomu przedindustrialnego.

Podzielona prezydencja

Gospodarzem konferencji jest Turcja, która sprawuje prezydencję pod przewodnictwem ministra środowiska Murata Kuruma. Za formalny proces negocjacyjny odpowiada Australia, której delegacji przewodzi minister klimatu i energii Chris Bowen. Rozwiązanie to jest wynikiem długotrwałego sporu między oboma krajami o to, kto powinien być gospodarzem COP31, i jest określane jako nietypowy kompromis w historii konferencji klimatycznych. Turcja pokieruje Agendą Działań i chce, aby rozmowy skupiły się na wdrażaniu już podjętych zobowiązań. Priorytety kraju obejmują czystą energię, elektryfikację gospodarki, redukcję emisji metanu, odporność miast oraz finansowanie adaptacji do zmian klimatu.

Spory o agendę i pieniądze

Jasper Inventor, szef delegacji Greenpeace, przekazał w wiadomości do AFP, że COP31 rozpoczęło się z trudnościami. Poinformował, że państwa europejskie odmawiają umieszczenia niektórych kwestii finansowych w agendzie, a rządy krajów rozwiniętych pozostają nieugięte w tym punkcie. Kraje afrykańskie domagają się wpisania do agendy trzykrotnego zwiększenia finansowania adaptacji klimatycznej, co według nich jest niezbędne, aby chronić najbardziej narażone państwa przed suszami, powodziami i podnoszeniem się poziomu mórz. Przedstawiciel UE powiedział w piątek, 6 listopada, że brakuje woli politycznej dla dodatkowych zobowiązań finansowych. Cypr nadal otrzymuje zaproszenie, mimo starań Ankary, by wykluczyć Nikosa Christodoulidesa z wydarzenia. Stany Zjednoczone są nieobecne na konferencji, a nastroje w parku wystawowym w Antalyi określane są raczej jako realistyczne niż entuzjastyczne. Wielu uczestników postrzega konferencję głównie jako próbę przekucia wcześniejszych deklaracji w konkretne działania.

Tło klimatyczne

ONZ ostrzegła we wrześniu, że planeta pozostaje na ścieżce niezgodnej z najbardziej ambitnym celem porozumienia paryskiego. Raport Programu Środowiskowego ONZ opublikowany w październiku wskazuje, że świat zmierza w stronę przekroczenia progu 1,5 stopnia Celsjusza. Naukowcy uważają obecnie tymczasowe przekroczenie tego limitu za wysoce prawdopodobne, choć ograniczenie jego skali i czasu trwania nadal zmniejsza ryzyko dla społeczeństw, gospodarek i ekosystemów. Raport ONZ opublikowany 9 listopada przewiduje, że rok 2026 znajdzie się wśród czterech najgorętszych lat w historii pomiarów, co jest napędzane silnym zjawiskiem El Nino. Bieżący rok przyniósł również ekstremalne fale upałów w Europie Zachodniej, pożary w Indonezji oraz zawalenie się lodowca w Nepalu, które wywołało powódź, w wyniku której zginęło ponad 1450 osób, a tysiące wciąż uznaje się za zaginione. Kryzys energetyczny związany z wojną na Bliskim Wschodzie, rosnące ceny i obciążenia fiskalne w wielu krajach hamują ambicje klimatyczne.

Elektryfikacja i cel 1,5 stopnia

Turecka prezydencja wyznaczyła główny cel elektryfikacji ponad jednej trzeciej światowej gospodarki do 2035 roku, podczas gdy obecnie udział ten wynosi około jednej piątej. Państwa są proszone o podpisanie zobowiązania wspierającego ten cel. Teoretycznie cel ten mógłby zredukować emisje gazów cieplarnianych poprzez przyspieszenie odchodzenia od pojazdów, palników, kotłów i kuchenek zasilanych paliwami kopalnymi. Simon Stiell, sekretarz wykonawczy ONZ ds. zmian klimatu, powiedział podczas sesji otwierającej, że pilność chwili powinna skłonić rządy do działania. Dodał, że dotychczasowy postęp jest daleki od wystarczającego.