António Guterres ostrzega przed „momentem prawdy” dla klimatu przed szczytem Cop31

Dekada klimatycznego odwrotu z globalnymi skutkami

Dziesięć lat po pierwszym zwycięstwie wyborczym Donalda Trumpa komentatorzy oceniający dorobek jego ruchu wskazują, że szkody dla polityki klimatycznej wykraczają daleko poza okres jego prezydentury. Stany Zjednoczone, opisywane jako najbogatszy kraj świata i historycznie największy emitent gazów cieplarnianych, odrzuciły dotacje na czystą energię, przepisy dotyczące zanieczyszczeń oraz badania nad klimatem. USA będą prawdopodobnie jedyną dużą gospodarką nieobecną na szczycie Cop31 w Antalyi. Nadzieje na finansowanie działań klimatycznych są znikome, ponieważ agencja pomocowa USAID została zlikwidowana w 2025 roku, a kraje rozwijające się zmagają się z silnym zjawiskiem El Niño.

Dlaczego w Waszyngtonie nie zbudowano konsensusu

System polityczny USA posiada wiele punktów weta w legislaturze, a lobby paliw kopalnych dysponuje dużymi wpływami. Ta kombinacja uniemożliwiła krajowi wypracowanie ponadpartyjnego konsensusu klimatycznego, jaki widać w Wielkiej Brytanii czy Unii Europejskiej. Ustawa Waxmana-Markeya, forsowana przez Baracka Obamę i mająca na celu nałożenie wiążących limitów na gazy cieplarniane, upadła w Senacie. Ustawa Build Back Better Joe Bidena została znacznie okrojona po sprzeciwie senatora Joego Manchina, reprezentującego węglowy stan Wirginia Zachodnia. Komentatorzy zauważają, że nowy Kongres z przewagą Demokratów będzie mógł wszcząć dochodzenia z uprawnieniami do wydawania wezwań sądowych w sprawie wycofywania przepisów środowiskowych oraz blokować cięcia w finansowaniu czystej energii, badań klimatycznych i pomocy klimatycznej.

Antyklimatyczna polityka rozprzestrzenia się za granicą

Wpływy Trumpa w kraju mogą słabnąć, ale antyklimatyczna polityka, którą pomógł uczynić akceptowalną, będzie trudniejsza do odwrócenia za granicą. Jair Bolsonaro w Brazylii i Javier Milei w Argentynie doszli do władzy, atakując ochronę środowiska i podważając działania klimatyczne. W Niemczech partia AfD odnosi znaczące sukcesy wyborcze, stosując podobną retorykę. Szkody, jak podsumowuje komentarz, wykraczają daleko poza granice Ameryki.

Ostatnie ostrzeżenie Guterresa przed Cop31

António Guterres, którego druga i ostatnia kadencja na stanowisku sekretarza generalnego ONZ kończy się z końcem roku, zamierza powiedzieć liderom na Cop31, że czas na zwłokę minął. W wywiadzie dla The Associated Press trzykrotnie w ciągu 20 minut użył sformułowania „moment prawdy”. Powiedział:

„To jest moment prawdy. Nie możemy już dłużej czekać, nie możemy prowadzić niekończących się dyskusji, w których każdy próbuje przerzucić odpowiedzialność na kogoś innego.”

Podczas dziesięcioletniej kadencji Guterres stał się jednym z najbardziej widocznych orędowników wzywających oporne kraje do redukcji emisji gazów cieplarnianych. Wcześniej stwierdził, że nadeszła era globalnego wrzenia, a pogarszające się fale upałów, burze, powodzie i susze, wraz z naturalnym zjawiskiem El Niño, nadają jego przesłaniu pilny charakter.

Naukowy szok i poczucie porażki

W 2025 roku, przed ważnym przemówieniem na temat klimatu, Guterres konsultował się z naukowcami. Przez dziewięć lat utrzymywał, że cel Porozumienia paryskiego, zakładający ograniczenie ocieplenia do 1,5°C powyżej poziomu przedindustrialnego, jest wciąż możliwy do osiągnięcia i planował powtórzyć to ponownie. Naukowcy poinformowali go, że jest inaczej, co nazwał ogromnym szokiem. Powiedział, że ONZ stara się teraz ograniczyć skalę przekroczenia tego progu.

„Naukowcy powiedzieli mi, że nie mogę tego powiedzieć, ponieważ to już nie jest prawda.”

Przyznał, że odczuwa to jako porażkę, obarczając winą rządy, a nie planetę.

„Ale to nie świat zawiódł, to przywództwo polityczne zawiodło.”

Guterres argumentował, że ochrona planety wymaga długoterminowego spojrzenia strategicznego, co przeciwstawił krótkiej perspektywie wielu systemów politycznych.