Andy Burnham podczas pierwszej wizyty w Belfaście wyklucza referendum w sprawie zjednoczenia Irlandii

Stanowisko konstytucyjne w Belfaście

Brytyjski premier Andy Burnham odwiedził w czwartek Irlandię Północną, co było jego pierwszą oficjalną podróżą do tego regionu pięć tygodni po objęciu urzędu. W rozmowie z dziennikarzami w Belfaście Burnham oświadczył, że referendum w sprawie zjednoczenia Irlandii nie wchodzi w grę. Argumentował, że Zjednoczone Królestwo przez dekadę zmagało się z podziałami wywołanymi przez szkockie referendum niepodległościowe oraz głosowanie w sprawie wyjścia z Unii Europejskiej. Jego zdaniem debaty konstytucyjne odwracają uwagę liderów politycznych od bieżących trudności krajowych, w tym presji kosztów utrzymania gospodarstw domowych i obciążonych usług publicznych. Burnham wezwał lokalnych przedstawicieli do skupienia się na praktycznej współpracy, a nie na rozpamiętywaniu sporów konstytucyjnych.

Jestem tutaj, jak powiedziałem wcześniej, aby słuchać i przyjmę podejście oparte na współpracy, ale niektóre kwestie pozostaną poza dyskusją i to jest jedna z nich.

Sprzeciw przywództwa Stormontu

Uwagi Burnhama spotkały się z natychmiastowym sprzeciwem pierwszej minister Michelle O'Neill z Sinn Féin. O'Neill argumentowała, że prawo do referendum granicznego jest zapisane w Porozumieniu Wielkopiątkowym z 1998 roku, które uzyskało demokratyczne poparcie na całej wyspie Irlandii. Zgodnie z postanowieniami porozumienia z 1998 roku, minister ds. Irlandii Północnej ma ustawowy obowiązek zwołania referendum, jeśli większość wydaje się skłonna poprzeć zjednoczenie Irlandii, przy wymaganym głosowaniu w Republice Irlandii. Minister ds. Irlandii Północnej Chris Bryant zauważył wcześniej, że referendum graniczne nie znajduje się na szczycie jego priorytetów. O'Neill podkreśliła, że brytyjski premier nie ma ani uprawnień, ani prawa do odrzucenia postanowień zawartych w porozumieniu pokojowym.

Powiedziałam mu, że Porozumienie Wielkopiątkowe zostało demokratycznie usankcjonowane i poparte na całej wyspie, że brytyjski premier i rząd mają wynikające z niego obowiązki, że nasze prawo do referendum leży u podstaw Porozumienia Wielkopiątkowego, a Andy Burnham, jako premier czy w innym charakterze, nie ma uprawnień ani prawa, by to odrzucić.

Impas budżetowy i lokalne dyskusje

Spory finansowe zdominowały spotkania polityczne Burnhama w Belfaście. Egzekutywa Stormontu przegapiła kwietniowy termin ustalenia rocznego budżetu, co doprowadziło do przedłużającego się sporu o finansowanie między regionalnymi ministerstwami a brytyjskim Skarbem Państwa. Ministrowie Irlandii Północnej wskazali na szacowany deficyt finansowy w wysokości 1,6 mld funtów (około 1,9 mld euro) w departamentach regionalnych, wzywając Londyn do zmiany obecnej formuły finansowania. Choć brytyjski Skarb Państwa zobowiązał się wcześniej do przeglądu presji finansowej, lokalni liderzy domagali się konkretnych zobowiązań. Burnham rozpoczął wizytę w Oh Yeah Music Centre w Cathedral Quarter, aby porozmawiać z młodzieżą, a następnie odbył oddzielne rozmowy z O'Neill, zastępczynią pierwszego ministra Emmą Little-Pengelly oraz delegacjami Sinn Féin, Demokratycznej Partii Unionistycznej, Sojuszu, Ulster Unionist Party oraz Partii Socjaldemokratycznej i Pracy.

Szersza trasa po administracjach i jesienny szczyt

Wizyta w Belfaście zakończyła szerszą letnią trasę po administracjach z przekazanymi uprawnieniami, która obejmowała wcześniejsze wizyty w Walii i Szkocji. W czwartek rano Burnham odwiedził Tata Steel w Port Talbot, spotykając się z dyrektorem zarządzającym T. V. Narendranem w celu omówienia produkcji ekologicznej stali i sygnalizując otwartość na przyszłe dyskusje dotyczące uprawnień policyjnych Walii. W pierwszym tygodniu urzędowania Burnham udał się do Szkocji na Igrzyska Wspólnoty Narodów, gdzie spotkał się z pierwszym ministrem Johnem Swinneyem i odrzucił wezwania do drugiego referendum niepodległościowego. Swinney skrytykował później harmonogram trasy za pominięcie Szkocji w sierpniowym planie, podczas gdy pierwszy minister Walii Rhun ap Iorwerth nie pojawił się w harmonogramie wizyty w Port Talbot. Aby utrzymać dialog międzyrządowy, Burnham zapowiedział, że zwoła pierwszych ministrów Szkocji, Walii i Irlandii Północnej na specjalny szczyt w październiku 2026 roku.