Belgijski fizyk François Englert, noblista za teorię bozonu Higgsa, zmarł w wieku 93 lat

François Englert, belgijski fizyk teoretyczny, który pomógł położyć podwaliny pod odkrycie bozonu Higgsa, zmarł 12 czerwca w wieku 93 lat, co ogłosiła jego rodzina 19 czerwca. Jego śmierć zamyka rozdział w nowoczesnej fizyce cząstek: był ostatnim żyjącym członkiem tria (z Robertem Broutem i Peterem Higgsem), które w 1964 roku niezależnie zaproponowało mechanizm wyjaśniający, w jaki sposób cząstki elementarne uzyskują masę.

Pół wieku oczekiwania na potwierdzenie

Englert i Brout opublikowali swój pomysł w 1964 roku, dwa miesiące przed tym, jak Higgs opublikował artykuł dochodzący do tego samego wniosku. Tak zwany mechanizm Brouta-Englerta-Higgsa stał się kamieniem węgielnym Modelu Standardowego fizyki cząstek, ale przez dziesięciolecia przewidywany bozon pozostawał niewykryty. Zmieniło się to w 2012 roku, kiedy eksperymenty w Wielkim Zderzaczu Hadronów CERN pod Genewą zaobserwowały cząstkę zgodną z bozonem Higgsa z 97-procentową pewnością. Odkrycie potwierdziło półwieczną teorię i zmieniło rozumienie, dlaczego materia ma masę.

„Czy potrafisz wyjaśnić zasadę działania bozonu Higgsa-Englerta w dwie minuty? Nie, to niemożliwe.”

Noblowskie uznanie i opóźniony zaszczyt

Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 2013 roku Englertowi i Higgsowi. Robert Brout, który zmarł w 2011 roku, nie kwalifikował się. Dla Englerta nagroda była zwieńczeniem kariery, która rozpoczęła się od doktoratu z nauk fizycznych na Université libre de Bruxelles (ULB) w 1959 roku i obejmowała wczesne badania na Cornell University u boku Brouta.

Choć cząstka stała się powszechnie znana jako bozon Higgsa (nazewnictwo, które – jak podał De Standaard – Englert prywatnie przypisywał brytyjskiemu szowinizmowi, ale prosił, by tego nie publikować), cytat Nobla wyraźnie uznawał mechanizm Brouta-Englerta-Higgsa. Englert pozostawał skromny wobec sławy, mówiąc dziennikarzom, że zwięzłe wyjaśnienie koncepcji jest niemożliwe.

Życie ukształtowane przez wojnę i naukę

Urodzony 6 listopada 1932 roku w Etterbeek w Brukseli, jako dziecko polskich żydowskich rodziców, którzy wyemigrowali osiem lat wcześniej, Englert przetrwał Holokaust w ukryciu, rozdzielony z rodzicami. Cała jego najbliższa rodzina przeżyła, choć dalsza rodzina w Polsce nie. Jego wczesne zainteresowanie matematyką, rozbudzone przez nauczyciela, doprowadziło go do studiowania fizyki na ULB, gdzie później kierował wydziałem fizyki teoretycznej i został profesorem emerytowanym. Pełnił także katedrę na Uniwersytecie Telawiwskim. Poza Belgią został uhonorowany Nagrodą Francqui, Nagrodą Wolfa i tytułem barona; podstawowa kula Atomium nosi jego imię.