Raport Komisji Europejskiej uznaje memorandum Turcja-Libia za nieważne; Ankara odrzuca zarzuty

Co mówi raport Komisji

Komisja Europejska opublikowała w środę, 4 listopada 2026 roku, coroczny raport na temat ścieżki akcesyjnej Turcji w ramach pakietu rozszerzeniowego na 2026 rok. Dokument określa memorandum Turcja-Libia z 2019 roku w sprawie jurysdykcji morskiej jako "nieważne", dodając, że narusza ono suwerenne prawa państw trzecich i nie jest zgodne z prawem morza. Izba Reprezentantów Libii z siedzibą w Bengazi ratyfikowała memorandum na początku października 2026 roku, co według raportu doprowadziło do odnowienia tureckich roszczeń we wschodniej części Morza Śródziemnego. Raport odwołuje się również do wspólnego oświadczenia przewodniczącego Rady Europejskiej i przewodniczącej Komisji, w którym podtrzymano stanowisko UE, że memorandum nie może wywoływać skutków prawnych dla państw trzecich.

Chronologia wydarzeń obejmuje ratyfikację z początku października, publikację raportu oraz odpowiedź Ankary tego samego dnia.

Casus belli, przeloty i kabel cypryjski

Raport wskazuje, że casus belli zatwierdzony przez Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji w 1995 roku pozostaje w mocy i miałby zastosowanie, gdyby Grecja skorzystała z prawa do rozszerzenia swoich wód terytorialnych do 12 mil morskich. Dokument krytykuje również tureckie żądania demilitaryzacji greckich wysp, włączenie doktryny "Błękitnej Ojczyzny" do tureckich podręczników szkolnych oraz praktykę wojskowych lotów nad terytorium Grecji. W kwestii połączenia elektroenergetycznego Grecja-Cypr Komisja stwierdza, że Turcja nadal utrudnia prace badawcze, mimo że projekt ma status Projektu Wspólnego Zainteresowania w ramach rozporządzenia TEN-E. Raport odnotowuje również zdecydowany sprzeciw Ankary wobec greckich decyzji obronnych, w tym rozmieszczenia systemów Patriot na Karpatos i samolotów F-16 na Cyprze, a także wobec greckiego planowania przestrzennego obszarów morskich. W sprawie Cypru Komisja odrzuca turecką retorykę dotyczącą rozwiązania "dwupaństwowego", domaga się odwrócenia jednostronnych faktów dokonanych w zamkniętej dzielnicy Warosza i potępia nowe umowy zawierane przez Ankarę z nieuznawanym podmiotem w północnej części Cypru.

Odpowiedź Ankary

Tureckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych odpowiedziało w oświadczeniu nr 212, wydanym tego samego dnia, kilka godzin po publikacji raportu. Resort opisuje dokument jako stronniczy i daleki od obiektywizmu, odrzucając uwagi dotyczące kryteriów politycznych, wymiaru sprawiedliwości oraz praw podstawowych.

„Odrzucamy bezpodstawne twierdzenia zawarte w raporcie, w szczególności te dotyczące kryteriów politycznych, sprawiedliwości i praw podstawowych.”

Odnosząc się do memorandum, ministerstwo twierdzi, że odniesienia do niego nie mają żadnych podstaw prawnych, dodając, że stanowisko Komisji w tej sprawie nie ma znaczenia.

„Odniesienia do memorandum Turcja-Libia nie mają żadnej ważności.”

Ministerstwo oskarża niektórych urzędników UE o stosowanie "podwójnych standardów" i twierdzi, że Unia bezwarunkowo przyjmuje stanowiska Grecji i Cypru, co określa jako maksymalistyczne i sprzeczne z prawem międzynarodowym. Dodaje, że UE nie może pomóc w uregulowaniu kwestii cypryjskiej, przyjmując stanowisko strony greckocypryjskiej bez żadnych warunków.

Dostosowanie i ścieżka akcesyjna

Raport ocenia stopień dostosowania Turcji do polityki zagranicznej UE na 4% i wskazuje, że Turcja jest jedynym krajem kandydującym, w przypadku którego poziom ten oceniono jako bardzo niski. Ankara z zadowoleniem przyjęła jednak uwagi raportu dotyczące tureckiej polityki gospodarczej i monetarnej, gospodarki rynkowej oraz roli kraju w łączności, łańcuchach dostaw, obronności i bezpieczeństwie. Ministerstwo oczekuje konkretnych kroków w kierunku modernizacji unii celnej i deklaruje gotowość do rozwijania relacji w oparciu o wzajemne zaufanie, szacunek i sprawiedliwość. Komisja zauważa, że Turcja zacieśniła współpracę z Unią w zakresie handlu, migracji, bezpieczeństwa regionalnego i łączności. Wzywa Ankarę do zgody na skierowanie sporów do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, jeśli zajdzie taka potrzeba, oraz wskazuje terytoria okupowane na Cyprze jako główną przeszkodę w poprawie relacji i odmrożeniu rozmów akcesyjnych.