Głosowanie w Bengazi

Izba Reprezentantów, parlament obradujący we wschodniej części Libii, przegłosowała we wtorek 20 października 2026 r. ratyfikację memorandum o delimitacji morskiej, które Turcja podpisała w listopadzie 2019 r. z Rządem Jedności Narodowej w Trypolisie. Głosowanie było jednogłośne. Podczas tej samej sesji ustawodawcy uchylili dwie rezolucje przyjęte w 2020 r., z których jedna odrzucała porozumienia z Turcją, a druga zrywała więzi polityczne z Ankarą, jak poinformował rzecznik parlamentu Abdullah Bliheg. Memorandum wyznacza obszary jurysdykcji morskiej między Libią a Turcją we wschodniej części Morza Śródziemnego, gdzie duże odkrycia gazu w ostatnich latach zaostrzyły rywalizujące roszczenia.

Izba jest sprzymierzona ze wschodnim dowódcą Chalifą Haftarem. W momencie podpisywania memorandum Turcja wspierała rząd w Trypolisie przeciwko siłom Haftara, a parlament sprzeciwiał się wówczas tym porozumieniom. Według doniesień Saddam Haftar, syn Chalify Haftara, pomógł umożliwić tę zmianę, a Aguila Saleh, były przewodniczący Izby i jeden z najbardziej zdecydowanych przeciwników umowy, opuścił swoje stanowisko na początku października. Saddam Haftar stwierdził w oświadczeniu, że decyzje te stanowią krok w stronę przezwyciężenia sporów z przeszłości i określił Turcję jako znaczącą potęgę regionalną.

Reakcja Grecji, Cypru i UE

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Grecji odrzuciło głosowanie i stwierdziło, że nie zmienia ono nielegalnego, nieważnego i bezpodstawnego charakteru memorandum. Resort argumentował, że Turcja i Libia nie posiadają przeciwległych ani sąsiadujących wybrzeży, które mogłyby stanowić podstawę prawną do wyznaczania stref morskich, oraz że umowa ignoruje greckie wyspy leżące między liniami brzegowymi, w tym Kretę. W swoim oświadczeniu ministerstwo napisało:

„Geografii i międzynarodowego prawa morza nie można zmienić jednostronnymi, prawnie nieuzasadnionymi decyzjami parlamentarnymi.”

Ateny poinformowały, że przekazały sprawę swoim partnerom i sojusznikom, wezwały Libię do unikania kroków, które mogłyby zdestabilizować region, oraz zapowiedziały podjęcie wszelkich odpowiednich środków w celu ochrony swoich praw suwerennych. Cypr potępił głosowanie i nazwał memorandum nielegalnym, nieważnym i bezskutecznym.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oraz przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa wydali wspólne oświadczenie, w którym uznali porozumienie za nieważne. Potwierdzili solidarność wspólnoty z Grecją i Cyprem oraz sprzeciw wobec jakiejkolwiek ingerencji zewnętrznej w Libii. Oświadczenie odnosiło się do stanowiska UE w tej sprawie, określonego przez Radę Europejską w 2019 r.

Turcja i rywalizujące rządy Libii

Ministerstwo Spraw Zagranicznych Turcji z zadowoleniem przyjęło ratyfikację w oświadczeniu, opisując memorandum jako oparte na prawie międzynarodowym i zasadzie słuszności, chroniące wzajemne prawa i interesy obu krajów. Ankara zapowiedziała, że będzie kontynuować współpracę ze wszystkimi partnerami w celu zapewnienia bezpieczeństwa, stabilności i pokoju w basenie Morza Śródziemnego.

Rząd premiera Abdula Hamida Dbeiby z siedzibą w Trypolisie, uznawany przez ONZ, nazwał głosowanie pozytywnym wydarzeniem dla relacji z Turcją. Jego MSZ poinformowało, że współpraca będzie przebiegać zgodnie z odpowiednimi zasadami prawa międzynarodowego. Libia jest podzielona od upadku Muammara Kaddafiego w 2011 r., a wschodni rząd, kierowany w praktyce przez Chalifę Haftara i mający siedzibę w Bengazi, jest rywalem administracji Dbeiby.

Energia i spór o kabel

Bloomberg poinformował, że Turcja zbliżyła się do rozszerzenia poszukiwań energii we wschodniej części Morza Śródziemnego po tym, jak drugi rząd Libii poparł granice morskie, które kwestionują Grecja i Cypr. Grecja przygotowuje się do wznowienia w listopadzie 2026 r. badań dna morskiego pod Great Sea Interconnector, wspierany przez UE podmorski kabel energetyczny łączący Grecję z Cyprem. Turcja powołała się na memorandum z Libią, twierdząc, że trasa kabla przebiega przez wody, które uważa za własne. W lipcu 2024 r. tureckie okręty wojenne śledziły statek badawczy w pobliżu greckiej wyspy Kasos, co wstrzymało prace.

Skoro libijscy ustawodawcy popierają teraz umowę, Ankara ma nowe podstawy do forsowania swoich roszczeń, a spór przeniesie się z dyplomacji na morze, gdy statek badawczy powróci.