Archeolodzy analizują tonę żelaznych sztab z epoki żelaza odkrytych w Dunaju w Górnej Austrii

Odkrycie w żwirowni nad Dunajem

Wiosną 2019 roku komercyjne wydobycie żwiru w pobliżu Deinham, w gminie Hartkirchen an der Donau w Górnej Austrii, doprowadziło do odkrycia nieoczekiwanych obiektów metalowych. Pracownicy obsługujący koparkę zauważyli powtarzające się dwustronnie zaostrzone sztaby żelazne wyłaniające się z wody wraz z wydobytym osadem rzecznym. Po rozpoznaniu, że zaostrzone przedmioty nie są współczesnym odpadem, personel zakładu wstrzymał prace i powiadomił Federalny Urząd Ochrony Zabytków. Specjaliści następnie ręcznie przeszukali hałdy żwiru, aby odzyskać dodatkowe elementy, zanim trafiłyby do maszyn sortujących.

To prawdziwy cud, że największe zbiorowe odkrycie prehistorycznych sztab żelaznych w Europie nie trafiło do punktów skupu złomu.

Skład fizyczny i skala metalurgiczna

Analiza opublikowana w czasopiśmie Antiquity ujawnia, że znalezisko z Deinham obejmuje 540 fragmentów żelaza reprezentujących co najmniej 500 odrębnych sztab. Kolekcja zawiera 193 w pełni zachowane sztaby i 307 fragmentów, a także 90 niezwiązanych z nimi artefaktów datowanych od VIII wieku p.n.e. do XX wieku. Nienaruszone sztaby mają średnio 28,5 centymetra długości i ważą średnio 2,07 kilograma, przy czym waga poszczególnych sztuk waha się od 1,6 do 2,4 kilograma. Całkowita waga odzyskana wraz z przylegającym piaskiem i żwirem wynosi 1065 kilogramów, podczas gdy badacze szacują, że oryginalny starożytny ładunek żelaza ważył około 1035 kilogramów. Około jedna trzecia sztab została mechanicznie oczyszczona przez kruszarkę w zakładzie, podczas gdy reszta zachowała grube osady mineralne.

Datowanie i kontekst transportu

Datowanie radiowęglowe przeprowadzone przez archeologów Petera Trebsche z Uniwersytetu w Innsbrucku oraz Marion Berranger z Uniwersytetu Technologicznego w Belfort-Montbéliard umieszcza znalezisko w kulturze lateńskiej. Żelazo pochodzi głównie z III i II wieku p.n.e., choć niektóre elementy mogą pochodzić nawet z IV wieku p.n.e. Miejsce znalezienia znajduje się na prawym brzegu Dunaju u wejścia do basenu Eferding, gdzie wcześniej funkcjonowały starożytne odnogi rzeki, zanim uległy zamuleniu. Ponieważ mechaniczne pogłębianie zniszczyło pierwotną stratygrafię, badacze nie mogą ustalić dokładnej struktury jednostki pływającej, ale lokalizacja sugeruje, że ładunek zatonął podczas transportu rzecznego, a nie został złożony jako celowy depozyt rytualny.

Produkcja rzemieślnicza i konserwacja w Linzu

Bipiramidalne sztaby o kształcie liścia wierzby nie były gotowymi wyrobami, lecz znormalizowanymi półfabrykatami przeznaczonymi do wysyłki do regionalnych kuźni. Metalurdzy szacują, że pojedynczy ładunek o wadze około jednej tony żelaza zapewnił wystarczającą ilość surowca do wyprodukowania około 500 mieczy o wadze od 1,5 do 2 kilogramów każdy, nawet po uwzględnieniu ubytku metalu podczas kucia. Ten sam zapas mógłby alternatywnie posłużyć do wytworzenia do 8000 żelaznych gwoździ lub licznych narzędzi rolniczych dla społeczności celtyckich. Po kilku latach badań laboratoryjnych i klasyfikacji materiału, cały zbiór został przekazany w 2023 roku do regionalnej instytucji kulturalnej Górnej Austrii w Linzu w celu stałej konserwacji.