Brief poranny, poniedziałek, 19 października

Donald Trump napisał w Truth Social, że Wołodymyr Zełenski nie chce zakończyć wojny z Rosją i prawdopodobnie nigdy tego nie chciał. Podpisał też dekret wykonawczy zawieszający szeroki pakiet nowych sankcji przewidzianych w ustawie nazwanej nazwiskiem Lindseya Grahama. Czasowo zawiesił również sankcje dotyczące rosyjskiego oleju napędowego, by dostawy mogły trafić na światowe rynki przed wyborami śródokresowymi 3 listopada.

Wołodymyr Zełenski powiedział Bloombergowi, że podjęto kroki, by nakłonić Ukrainę do kapitulacji, choć jego zdaniem nie taki był cel sojuszników USA. Skrytykował ograniczenia w działaniu Starlinka. Według niego system przestaje działać powyżej 161 km/h, choć może pracować przy prędkości ponad 400 km/h. Dodał, że Stany Zjednoczone wysyłają tylko dwanaście rakiet Patriot miesięcznie, czyli jedną czwartą dostaw z czasów Joe Bidena.

Kijów zaproponował układ. Wołodymyr Zełenski zaoferował, że Ukraina przestanie atakować rosyjskie rafinerie, bo według Donalda Trumpa te ataki podbijają ceny oleju napędowego, jeśli Waszyngton przyspieszy dostawy Patriotów do obrony ukraińskiej infrastruktury. Powiedział też NBC, że Stany Zjednoczone wznowiły wymianę danych wywiadowczych po okresie blokady, i ostrzegł, co nastąpi, jeśli Waszyngton stanie po stronie Moskwy.

„Jeśli Stany Zjednoczone staną po stronie Rosji, oczywiście nie zwyciężymy”

Emmanuel Macron zwrócił się do Francuzów po protestach w sprawie kosztów życia i sytuacji w szkołach, które według oficjalnych danych zgromadziły ok. 550 000 osób, a według szacunków związku CGT ponad 800 000. Marsze 17 października zakończyły się w kilku miastach starciami, podpaleniami i grabieżami, a rząd poinformował o 2397 zatrzymaniach w całym kraju, w tym 855 w samym Paryżu.

Prezydent powiedział, że prefekci mogą współpracować z merami, by chronić miasta, budynki publiczne i firmy, także przez zakazywanie niektórych zgromadzeń. Zapowiedział kary dla uczestników zamieszek i szabrowników, zażądał pełnej przejrzystości w sprawie działań sił bezpieczeństwa oraz ogłosił powołanie komórki kryzysowej, która ma pilnie pomagać ludziom w trudnych sytuacjach.

„Poprosiłem rząd o wyciągnięcie wszystkich wniosków i o to, by potrafił temu zapobiec, aby mieć pewność, że to się nie powtórzy”

Liderzy opozycji szybko zareagowali. Bruno Retailleau wezwał Emmanuela Macrona do ogłoszenia stanu wyjątkowego i mówił o godzinach policyjnych, zakazach przemieszczania się oraz aresztach domowych dla zidentyfikowanych prowodyrów. Jordan Bardella uznał wystąpienie za żałosne i tchórzliwe, a Jean-Luc Mélenchon stwierdził, że prezydent musi położyć kres wyniszczaniu, zanim wydarzenia wymkną się spod kontroli.

Emmanuel Macron powiązał wysokie ceny paliw z wojną w Iranie i wezwał partie oraz związki zawodowe do potępienia przemocy. Powiedział też, że przed wyborami prezydenckimi, które według niego odbędą się za około sześć miesięcy, spór polityczny powinien toczyć się między partiami, a nie na ulicach.

Mark Carney potwierdził, że czterech członków kanadyjskich sił zbrojnych zginęło w pożarze, który wybuchł w sobotnie popołudnie na poligonie w bazie Sił Kanadyjskich Wainwright w Albercie. Ogień rozprzestrzenił się poza teren ćwiczeń, gdy silny wiatr przeniósł płomienie przez ogrodzenie bazy na okoliczne tereny wiejskie. Tam wojskowe i cywilne ekipy chroniły domy oraz inne budynki.

„Z głębokim smutkiem mogę w tej chwili potwierdzić, że czterech żołnierzy straciło życie, a ich bliscy zostali powiadomieni.”

Premier Alberty Danielle Smith powiedziała, że w niedzielę 39 osób przebywało w szpitalach, a co najmniej 19 było w stanie krytycznym. Mark Carney mówił, że śmigłowce przewoziły rannych do Wainwright, Edmonton i Calgary. Warren Thirsk z Royal Alexandra Hospital w Edmonton powiedział CBC, że liczba pacjentów przerosłaby możliwości szpitali w Edmonton.

Władze nie potwierdziły przyczyny. Ministerstwo obrony podało, że śledztwo trwa i nie ma oznak działalności terrorystycznej. Global News, powołując się na źródła wojskowe, poinformował, że pożar mogła wywołać eksplozja podczas ćwiczeń z ostrą amunicją. The Globe and Mail przytoczył wewnętrzną korespondencję, według której tlący się ogień w trawie przy silnym wietrze zmienił się w ścianę ognia.

Mark Carney nakazał opuszczenie flag na budynkach federalnych do połowy masztu i zapowiedział, że rząd wesprze rannych oraz ich rodziny. Okręg miejski Wainwright podał, że w niedzielę ekipy nadal próbowały opanować pożar.

Gospodarka Chin wzrosła w trzecim kwartale o 4,5 proc. rok do roku, podało w poniedziałek Narodowe Biuro Statystyczne. Tempo było wyższe niż 4,3 proc. w drugim kwartale, ale niższe od 5 proc. z pierwszego. Po dziewięciu miesiącach wzrost wyniósł 4,6 proc. i mieścił się w rządowym celu na cały rok: 4,5–5 proc.

• I kw.5
• II kw.4,3
• III kw.4,5

Dużą część ciężaru dźwigał eksport. Z przytaczanych w doniesieniach danych celnych wynika, że w pierwszych dziewięciu miesiącach eksport wzrósł w ujęciu dolarowym o 21,3 proc., a nadwyżka handlowa sięgnęła około 938 mld dol. Boom eksportowy zaostrza tarcia z partnerami handlowymi, zwłaszcza w Europie, gdzie urzędnicy obawiają się, że tanie chińskie towary wypierają krajowych producentów.

Popyt krajowy wyglądał słabiej. Sprzedaż detaliczna wzrosła we wrześniu o 1,1 proc. rok do roku, nakłady na środki trwałe spadły w pierwszych dziewięciu miesiącach o 7,2 proc., a produkcja przemysłowa zwiększyła się o 5,5 proc. Głównym hamulcem pozostaje kryzys nieruchomości: spadające ceny mieszkań studzą nastroje gospodarstw domowych, deweloperzy mniej inwestują, a miasta mniej zarabiają na sprzedaży praw do użytkowania gruntów (89aa9754-4ee6-a0d2-83f12fe9aabe).

Pekin wprowadził we wrześniu działania stymulacyjne, w tym tańszy kredyt dla części firm i dopłaty dla kupujących mieszkania. Zachodni ekonomiści nadal kwestionują oficjalne dane, bo Chiny przestały publikować wiele szczegółowych zestawień, które kiedyś pozwalały zewnętrznym obserwatorom weryfikować liczby, a niezależne szacunki często wskazywały na niższy wzrost.

Protesty studentów przeciwko rządowi Ediego Ramy trwały w niedzielę w Tiranie szósty dzień i przerodziły się w starcia przed Ministerstwem Edukacji. Demonstranci rzucali kamieniami, koktajlami Mołotowa i fajerwerkami, a policja użyła gazu łzawiącego, armatek wodnych i gumowych kul po pierwszej, spokojnej godzinie protestu przy dużej obecności funkcjonariuszy.

Bilans rósł przez cały dzień. ANSA informowała o 194 zatrzymaniach w całej Albanii, a późniejsze doniesienia mówiły o 65 rannych. Protestujący zaatakowali też siedzibę Partii Socjalistycznej, wybijając szyby przy głównym wejściu. ANSA podała również, że podpalono komisariat policji obok aresztu śledczego.

Edi Rama odmówił ustąpienia w wystąpieniu na żywo na Facebooku i powiedział, że rządy zmienia się w wyborach. Mówił, że protesty są inspirowane z zewnątrz, w części relacji wiązał zagrożenie z Iranem, Rosją i lewicowymi ekstremistami, a zamieszki przedstawił jako zagrożenie dla starań Albanii o wejście do Unii Europejskiej.

„Albańczycy muszą myśleć bardzo jasno: czy chcą tego, czy chcą tamtego, czy chcą UE?”

Komisja Europejska potępiła przemoc w Tiranie i innych miastach, a zarazem z zadowoleniem przyjęła zobowiązanie albańskich władz do ochrony prawa do protestu. Studenci wysuwają teraz tylko jedno żądanie: dymisję Ediego Ramy, a Albania jest jednym z państw bałkańskich zabiegających o członkostwo w UE do 2030 roku.

Mieszkańcy Alberty głosują w poniedziałek 19 października w niewiążącym referendum. Pytanie brzmi, czy prowincja ma pozostać w Kanadzie, czy rozpocząć procedurę prawną przed przyszłym wiążącym referendum w sprawie secesji. Premier Danielle Smith zarządziła głosowanie po tym, jak sędzia zablokował planowane referendum z inicjatywy obywateli z powodu wątpliwości konstytucyjnych. Na karcie znalazło się też dziewięć innych pytań, dotyczących imigracji, usług publicznych i identyfikacji wyborców.

Głos za drugą opcją nie oznaczałby powstania niepodległej Alberty. Otworzyłby drogę prawną do późniejszego wiążącego głosowania. Każda prowincja, która próbowałaby się odłączyć, musiałaby negocjować z Ottawą, innymi prowincjami oraz ludami rdzennymi mieszkającymi w Albercie i jej sąsiedztwie. Niektórzy organizatorzy ruchu separatystycznego wykorzystali to rozróżnienie i apelowali do wyborców, by wysłali Ottawie sygnał, nawet jeśli nie popierają natychmiastowej niepodległości.

Sondaże wskazują na dużą przewagę zwolenników pozostania w Kanadzie, choć podawane liczby się różnią. W części badań poparcie dla pozostania w Kanadzie wynosi około 70%, dla niepodległości około 20%, a 10% wyborców jest niezdecydowanych. Według innego sondażu czterech na pięciu mieszkańców Alberty chce, by prowincja pozostała częścią Kanady.

Cory Morgan, założyciel Pathway to Independence, powiedział, że uzna wynik, ale będzie dalej prowadził kampanię. Premier Mark Carney wezwał zwolenników jedności Kanady do udziału w głosowaniu, a dwie największe partie w Kanadzie wypowiedziały się przeciw secesji.

„Uszanowałbym wolę wyborców. Jeśli uznali, że to jeszcze nie czas, by pójść tą drogą, niech tak będzie.”