Brief wieczorny, poniedziałek, 1 czerwca

Francuscy komandosi morscy zjechali na linach z helikoptera na tankowiec Tagor w niedzielę, ponad 400 mil morskich na zachód od Bretanii. Prezydent Emmanuel Macron ogłosił operację w poniedziałek, publikując nagranie z abordażu. Statek wypłynął z Murmańska i płynął do Kamerunu pod banderą kameruńską, którą francuskie władze podejrzewają o fałszerstwo.

Kapitan, który zadeklarował się jako obywatel Rosji, wielokrotnie odmawiał stosowania się do poleceń. Prokurator Stéphane Kellenberger oświadczył, że przejęcie kontroli nad jednostką stało się konieczne. Wszczęto śledztwo karne z powodu braku dowodów na narodowość statku, braku ważnej bandery oraz odmowy wykonania rozkazów. Jednostka z 23 członkami załogi jest eskortowana na kotwicowisko w celu dalszych inspekcji.

Minister Obrony Catherine Vautrin potwierdziła, że Tagor należy do tzw. rosyjskiej floty cieni – setek statków wykorzystywanych do omijania zachodnich sankcji na eksport ropy. Tagor wielokrotnie zmieniał banderę, pływając wcześniej pod banderą Madagaskaru, Wysp Marshalla i Panamy. Jest objęty sankcjami Stanów Zjednoczonych, Unii Europejskiej oraz Wielkiej Brytanii. To czwarta taka intercepcja dokonana przez Francję od września 2025 roku.

Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow potępił tę akcję jako nielegalną i „graniczącą z piractwem międzynarodowym”. Oświadczył, że Rosja podejmuje działania w celu zapewnienia bezpieczeństwa swoim statkom handlowym. Nikołaj Patruszew, komisarz Kremla ds. żeglugi, ostrzegał w lutym przed „pirackimi atakami” ze strony państw zachodnich.

Macron przedstawił intercepcję jako element niezłomnej kampanii przeciwko omijaniu sankcji, podkreślając, że takie statki stanowią również zagrożenie środowiskowe i bezpieczeństwa, ignorując podstawowe zasady nawigacji. Francja i Wielka Brytania zapowiedziały zaostrzenie egzekwowania przepisów wobec floty cieni.

Powiązana z państwem irańska agencja Tasnim poinformowała w poniedziałek, że irański zespół negocjacyjny zawiesza wszelki dialog i wymianę tekstów ze Stanami Zjednoczonymi za pośrednictwem mediatorów. Decyzja została podjęta 'ze względu na ciągłe zbrodnie reżimu syjonistycznego w Libanie' oraz dlatego, że 'rozejm został teraz naruszony na wszystkich frontach.'

Rozejm między USA a Iranem, obowiązujący od 8 kwietnia 2026 roku, wydaje się obecnie coraz bardziej kruchy. W weekend siły amerykańskie uderzyły w irańską obronę powietrzną i drony po 'agresywnych działaniach Iranu.' Irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej dokonał odwetu, atakując bazę lotniczą USA. Premier Izraela Benjamin Netanjahu nakazał uderzenia militarne na południowe przedmieścia Bejrutu, bastion Hezbollahu, powołując się na wielokrotne naruszenia rozejmu przez tę grupę.

Tasnim poinformowała ponadto, że Iran i tak zwany 'front oporu' dążą do całkowitego zablokowania Cieśniny Ormuz, przez którą przepływa około jednej piątej światowej ropy. Agencja sygnalizowała również, że cieśnina Bab el-Mandeb stanie się 'frontem oporu.' Ceny ropy Brent wzrosły o ponad 3% po tej wiadomości.

Rzecznik ministerstwa spraw zagranicznych Esmaeil Baghaei powiedział, że głęboka nieufność i sprzeczne sygnały z Waszyngtonu utrudniają postępy. Podobno osiągnięto wstępne porozumienie, ale prezydent Donald Trump zażądał poprawek przed zatwierdzeniem projektu. Pakistan nadal pośredniczy, ale zawieszenie nie pozostawia jasnej drogi naprzód.

Premier Węgier Péter Magyar ogłosił w poniedziałek, że jego rząd zamierza zmienić konstytucję, aby usunąć prezydenta Tamása Sulyoka, po tym jak prezydent odmówił rezygnacji do terminu 31 maja. Ten krok stanowi dramatyczną eskalację kampanii Magyara mającej na celu usunięcie urzędników powołanych za czasów byłego populistycznego premiera Viktora Orbána.

Centroprawicowa partia Tisza Magyara odniosła miażdżące zwycięstwo w wyborach parlamentarnych 12 kwietnia 2026 roku, kończąc 16-letnie rządy Orbána i zdobywając większość dwóch trzecich głosów. Od tego czasu Magyar wielokrotnie wzywał Sulyoka, wybranego przez partię Fidesz Orbána na początku 2024 roku, do ustąpienia. Prezydentura na Węgrzech ma w dużej mierze charakter ceremonialny, ale prezydent może odsyłać ustawy do parlamentu lub kierować je do Trybunału Konstytucyjnego.

Sulyok odrzucił ultimatum w nagraniu na Facebooku w niedzielę wieczorem, twierdząc, że będzie kontynuował swoją rolę. W poniedziałek rano Magyar spotkał się z Sulyokiem w Pałacu Sándora w Budapeszcie w towarzystwie minister sprawiedliwości Márty Görög. Następnie Magyar oszacował, że proces zajmie około miesiąca i będzie obejmować zmiany w konstytucji, aby umożliwić usunięcie postaci z ery Orbána.

Sulyok ostrzegł, że kryzys konstytucyjny „pogłębi podziały i zaszkodzi międzynarodowej reputacji węgierskiej demokracji”. Partia Fidesz Orbána oskarżyła Magyara o wydanie „nielegalnego ultimatum”. Starcie jest bacznie obserwowane jako test kruchej demokratycznej transformacji Węgier.

Wybory prezydenckie w Kolumbii zmierzają do drugiej tury po pierwszej rundzie, która zaskoczyła sondaże i przyniosła niespodziewane prowadzenie skrajnie prawicowemu outsiderowi Abelardo de la Esprielli. Ostateczne wstępne wyniki dały De la Esprielli 43,7% głosów, podczas gdy lewicowy senator Iván Cepeda uzyskał 40,9%.

Druga tura 21 czerwca stawia wyborców przed ostrym wyborem. Cepeda, filozof i przywódca lewicowej koalicji Pacto Histórico, reprezentuje kontynuację strategii 'całkowitego pokoju' prezydenta Gustava Petro, polegającej na negocjacjach z grupami zbrojnymi. De la Espriella, 47-letni, medialnie biegły prawnik karny, często porównywany do Donalda Trumpa, obiecuje ostrzejsze podejście do bezpieczeństwa pod dowództwem wojska, zwiększoną liczbę ekstradycji do Stanów Zjednoczonych i brak negocjacji z handlarzami narkotyków.

Cepeda odmówił komentarza na temat wyniku, dopóki sędziowie nie potwierdzą liczenia głosów, kwestionując wstępne rezultaty. Jego kampania była faworyzowana w przedwyborczych sondażach, a lewica pokazała siłę organizacyjną, przekraczając 9,6 miliona głosów. Umiarkowana konserwatystka Paloma Valencia, która uzyskała mniej niż 7%, już ogłosiła swoje poparcie dla De la Esprielli w drugiej turze. Jej poparcie może okazać się decydujące dla konsolidacji głosów prawicy.

Belgijskie organy sądowe prowadzą śledztwo w sprawie prania pieniędzy wymierzone w Wise Europe, kontynentalną spółkę zależną brytyjskiego giganta płatności międzynarodowych. Prokuratura w Brukseli potwierdziła w poniedziałek, że dochodzenie wszczęte w 2025 roku jest obecnie na zaawansowanym etapie i zbliża się do zakończenia. Sprawa dotyczy podejrzanych transakcji o wartości ponad pół miliarda euro.

Prokuratorzy powiązali podejrzane transakcje z oszustwami internetowymi, korupcją, nielegalnymi kasynami i handlem narkotykami. Wise Europe podobno pojawia się w setkach akt karnych trafiających do Belgii za pośrednictwem wniosków o międzynarodową pomoc prawną z około trzydziestu krajów europejskich. Prokuratura w Brukseli przygotowuje się do skierowania sprawy do sądu karnego, choć spółka zależna może również negocjować transakcję karną.

Wise zaprzeczył implikacjom śledztwa. Firma oświadczyła, że dochodzenia w Belgii „same w sobie nie świadczą o nieprzestrzeganiu wymogów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy ani o żadnym naruszeniu prawa”. Firma zauważyła, że około jedna trzecia jej globalnej siły roboczej jest poświęcona ochronie klientów przed przestępczością finansową.

Inwestorzy zareagowali gwałtownie. Akcje Wise spadły nawet o 18% na Londyńskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, ścierając z rynkowej wartości firmy około 1 miliarda funtów. Firma fintech, założona przez estońskich biznesmenów Kristo Käärmanna i Taaveta Hinrikusa, przetransferowała w zeszłym roku około 200 miliardów euro na całym świecie dla 19 milionów aktywnych klientów. Po Brexicie brukselska spółka zależna Wise zarządza wszystkimi płatnościami i klientami dla europejskiego rynku jednolitego, dlatego belgijscy sędziowie koordynują różne europejskie akta karne.

Pracownik ochrony w Centre Pompidou-Metz w północno-wschodniej Francji odkrył w sobotę brak banana. Muzeum potwierdziło incydent i złożyło zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko nieznanym sprawcom, czego nie zrobiło podczas poprzednich interwencji dotyczących dzieła. Przedstawiciele muzeum oświadczyli, że decyzja o zaangażowaniu władz została podjęta, ponieważ sprawca pozostaje niezidentyfikowany, co uniemożliwia podjęcie dialogu.

Banana został natychmiast wymieniony, przywracając dzieło do pierwotnej prezentacji. Muzeum podkreśliło, że nie stwierdzono nieodwracalnych uszkodzeń, choć potępiło czyn jako podważający szacunek dla wystawianych dzieł. 'Comedian' był przedmiotem wielokrotnych interwencji od czasu debiutu na Art Basel Miami Beach w 2019 roku. Pierwszy incydent miał miejsce, gdy współczesny artysta David Datuna odczepił banana i zjadł go. W 2023 roku koreański student zjadł banana w Muzeum Sztuki Leeum w Seulu, twierdząc, że był głodny. W lipcu 2025 roku odwiedzający to samo Centre Pompidou-Metz zjadł banana, ale muzeum odmówiło wówczas wniesienia oskarżenia.

Stworzone przez włoskiego artystę Maurizia Cattelana 'Comedian' składa się z banana przymocowanego do ściany taśmą klejącą i istnieje w kilku edycjach. Wartość rynkowa dzieła dramatycznie wzrosła. Początkowo oferowane za 120 000 dolarów w 2019 roku, jedna edycja została zakupiona w 2024 roku przez chińskiego przedsiębiorcę kryptowalutowego Justina Suna za 5,2 miliona dolarów. Po jej nabyciu Sun zjadł banana podczas wydarzenia w Hongkongu i udostępnił wideo w mediach społecznościowych.

Decyzja muzeum o złożeniu zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa stanowi eskalację w porównaniu z poprzednim podejściem. Cattelan, znany z prowokacyjnych dzieł, w tym złotej toalety 'America', powiedział The Art Newspaper w 2021 roku, że 'Comedian' nie był żartem, ale poważnym komentarzem i refleksją nad tym, co społeczeństwo ceni.