Wietnam zrywa z kolegialnością: To Lam wybrany na urząd prezydenta

Zgromadzenie Narodowe Wietnamu jednogłośnie wybrało we wtorek, 7 kwietnia 2026 roku, To Lama na stanowisko prezydenta państwa. Poprzez standardowy proces wyboru doszło do połączenia funkcji sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Wietnamu oraz głowy państwa. Za kandydaturą zgłoszoną przez partię opowiedzieli się wszyscy „495 (deputowanych) — obecni na sali deputowani Zgromadzenia Narodowego” – w sesji nie uczestniczyło pięciu parlamentarzystów. Decyzja ta formalnie kończy trwający od dekad model kolegialnego przywództwa, w którym najważniejsze stanowiska partyjne i państwowe były rozdzielone. Sytuacja ta budzi bezpośrednie porównania do struktury władzy w Chinach pod rządami Xi Jinpinga. 68-letni To Lam sprawuje obecnie dwie z czterech kluczowych funkcji w wietnamskim systemie władzy, obok premiera oraz przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego. Wynik głosowania ogłosił przewodniczący parlamentu Tran Thanh Man.

„„100 procent deputowanych Zgromadzenia Narodowego zatwierdziło uchwałę o wyborze towarzysza To Lama na prezydenta na kadencję 2026–2031”” — Tran Thanh Man via Notícias ao Minuto

Wietnam funkcjonował w systemie kolegialnym od czasu reform Doj moj z lat 80. XX wieku. Władza była dzielona między cztery ośrodki: sekretarza generalnego partii, prezydenta, premiera oraz przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego. To Lam krótko łączył funkcje szefa partii i prezydenta w 2024 roku po śmierci sekretarza generalnego Nguyen Phu Tronga, lecz w październiku tamtego roku przekazał prezydenturę generałowi Luong Cuongowi. W styczniu 2026 roku To Lam został ponownie wybrany na sekretarza generalnego. Obecny wybór jest pierwszym przypadkiem, gdy wietnamski przywódca został formalnie wybrany na oba stanowiska jednocześnie w toku standardowych procedur partyjnych, a nie w wyniku sukcesji po zgonie poprzednika.

Analitycy ostrzegają przed autorytaryzmem, widzą jednak szansę na reformyAnalitycy polityczni przedstawiają podzielone opinie na temat konsolidacji władzy, wskazując zarówno na zagrożenia, jak i potencjalne korzyści dla agendy reform. Le Hong Hiep, starszy pracownik naukowy w Instytucie ISEAS-Yusof Ishak w Singapurze, ostrzegł, że skupienie uprawnień w rękach jednej osoby może prowadzić do wzrostu autorytaryzmu w państwie jednopartyjnym.

„„Skupienie większej władzy w rękach To Lama może stwarzać ryzyko dla systemu politycznego Wietnamu, w tym wzrost autorytaryzmu”” — Le Hong Hiep via Reuters

Alexander Vuving z Azjatycko-Pacyficznego Centrum Studiów nad Bezpieczeństwem ocenił, że podwójny mandat zmieni krajową politykę w nowy model, czyniąc dotychczasowe założenia o kolegialności nieaktualnymi. Nguyen Khac Giang z Instytutu ISEAS-Yusof Ishak opisał wyłaniający się system jako asymetryczną formę przywództwa kolegialnego, gdzie jedna postać wyznacza kierunek i nadzoruje realizację celów. Według niego taka struktura może przyspieszyć proces podejmowania decyzji w czasie, gdy Wietnam dąży do ambitnych reform. Giang zastrzegł jednak, że zmiany będą wymagały poparcia różnych frakcji i aparatu państwowego od samego początku. Nguyen Khac Giang dodał, że konsolidacja daje To Lamowi silniejszy mandat i większą przestrzeń polityczną do realizacji jego planów niż jakiemukolwiek wietnamskiemu przywódcy od lat 80. XX wieku.

Głębokie reformy i dwucyfrowe cele wzrostu w agendzie prezydentaTo Lam budował karierę jako szef Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, gdzie kierował szeroko zakrojoną kampanią antykupucyjną, skutkującą aresztowaniami setek urzędników wysokiego szczebla. Krytycy zarzucali mu wykorzystywanie tych działań przeciwko rywalom politycznym, choć inwestorzy zagraniczni postrzegają go jako lidera sprzyjającego biznesowi. Jako szef partii zainicjował reformy administracyjne, łącząc prowincje, likwidując osiem ministerstw i redukując tysiące miejsc pracy w sektorze publicznym, co spotkało się z mieszanym odbiorem społecznym. Wprowadził przepisy mające uczynić sektor prywatny najważniejszą siłą ekonomiczną kraju, zmniejszając zależność od bezpośrednich inwestycji zagranicznych i dążąc do nowego modelu wzrostu z celem dwucyfrowej dynamiki PKB w ciągu najbliższych pięciu lat. Wspierał rozwój prywatnych konglomeratów, wydając jednocześnie wytyczne podkreślające rolę przedsiębiorstw państwowych, by uspokoić partyjnych tradycjonalistów. Jego wsparcie dla narodowych czempionów budzi u części analityków obawy o faworytyzm, ryzyko korupcji oraz powstawanie baniek spekulacyjnych.

„„Dążymy do poprawy poziomu życia obywateli, aby wszyscy mogli korzystać z owoców rozwoju”” — To Lam via Deutsche Welle

Droga To Lama do pełnej władzy: — ; — ; — ; — ; —

Wybór nowego premiera podczas tej samej sesjiZgromadzenie Narodowe miało we wtorek wybrać również nowego premiera, który zastąpi Pham Minh Chinha, sprawującego ten urząd od 2021 roku. Wybór szefa rządu stanowi element szerszej restrukturyzacji władz. Na arenie międzynarodowej To Lam stanie przed wyzwaniem kontynuacji tzw. bambusowej dyplomacji, polegającej na balansowaniu między USA a Chinami. W ostatnich latach Wietnam stał się kluczowym kierunkiem dla producentów przenoszących zakłady z Chin, dlatego stabilność polityczna jest kluczowa dla inwestorów. W przemówieniu po zaprzysiężeniu To Lam uznał łączenie funkcji za obowiązek narodowy.

„„Przyjęcie obowiązków sekretarza generalnego i prezydenta to dla mnie ogromny zaszczyt... odpowiedzialność, a także święty i szlachetny obowiązek”” — To Lam via La Libre.be