Włosi odrzucili reformę sądownictwa Meloni w referendum

Premier Włoch Giorgia Meloni poniosła pierwszą poważną porażkę polityczną od czasu objęcia urzędu w październiku 2022 roku. Włoscy wyborcy odrzucili jej flagową reformę sądownictwa w referendum konstytucyjnym przeprowadzonym 22–23 marca 2026 roku. Według danych włoskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przeciw reformie zagłosowało 54.02 (%) — 54,02 proc. oddanych głosów, a za było 45,98 proc.

Co reforma miała zmienić w sądach we WłoszechOdrzucona poprawka przewidywała szeroką przebudowę włoskiego wymiaru sprawiedliwości i dotyczyła relacji między władzą polityczną a sądami, która od dekad pozostaje przedmiotem sporu. Zgodnie z obecnym prawem we Włoszech prokuratorzy i sędziowie należą do jednej kategorii zawodowej, znanej jako magistrati, a ich kariery mogą się zazębiać. Reforma miała formalnie rozdzielić te dwie ścieżki zawodowe i uniemożliwić przechodzenie między funkcją prokuratora a sędziego. Zakładała też podział High Council of the Judiciary na dwa odrębne organy oraz wprowadzenie losowania przy wyborze członków tych instytucji nadzorujących wymiar sprawiedliwości. Rząd twierdził, że zmiany zapewnią bardziej zrównoważony system wymiaru sprawiedliwości. Przeciwnicy ostrzegali, że reforma zwiększy wpływ władzy politycznej na niezależne sądy. Poprawkę przyjął parlament w październiku 2025 roku jako zmianę konstytucyjną, ale nie uzyskała ona większości dwóch trzecich wymaganej do uniknięcia referendum, więc głosowanie było obowiązkowe.

Napięcie między władzą polityczną a sądami we Włoszech sięga 1992 roku, gdy prokuratorzy z Mediolanu rozpoczęli śledztwo Mani Pulite, czyli „Czyste ręce”, które ujawniło szeroką korupcję i doprowadziło do upadku całej rządzącej klasy z głównych partii politycznych tego kraju. Spór o rozdzielenie ścieżek kariery sędziów i prokuratorów trwa od tamtego śledztwa już ponad trzy dekady. Były premier Silvio Berlusconi, który wszedł do polityki w 1993 roku, a później sam został skazany w sprawach korupcyjnych, od lat opowiadał się za reformą wymiaru sprawiedliwości i wielokrotnie próbował ograniczać autonomię magistratury. W 2014 roku ówczesny premier Matteo Renzi także poddał reformę konstytucyjną pod referendum i zrezygnował tuż po jej odrzuceniu. Partia Bracia Włosi Giorgii Meloni wywodzi się z postfaszystowskiego Włoskiego Ruchu Społecznego, a konstytucja z 1948 roku, opracowana pod wyraźnie antyfaszystowskim znakiem, ma dla włoskich wyborców szczególną wagę.

Opozycja ogłasza zwycięstwo konstytucji z 1948 rokuCzołowi politycy opozycji szybko przedstawili wynik jako cios dla rządu Meloni. Giuseppe Conte, przewodniczący Five Star Movement, napisał na platformie X tuż po ogłoszeniu wyników. „Zrobiliśmy to. Niech żyje konstytucja!” — Giuseppe Conte via Deutsche Welle Conte powiedział też na konferencji prasowej, że wynik oznacza „bardzo wysoką frekwencję demokratyczną i wyraźne, zdecydowane zwycięstwo obozu „nie””. Elly Schlein, sekretarz Partii Demokratycznej i główna postać opozycji, zapowiedziała, że później w poniedziałek wystąpi do swoich zwolenników. Frankfurter Allgemeine opisał rezultat jako „osobiste zwycięstwo Elly Schlein nad Giorgią Meloni”, zwracając uwagę, że partie lewicowe lepiej zmobilizowały swoich wyborców w bastionach niż Bracia Włosi w swoich własnych regionach. CGIL, największy związek zawodowy we Włoszech, wezwał do demonstracji na placu Barberinich w centrum Rzymu, aby odnotować ten wynik.

Meloni wyklucza dymisję i zapowiada pracę do 2027 rokuMeloni przyznała się do porażki w nagraniu opublikowanym w mediach społecznościowych jeszcze przed zliczeniem wszystkich głosów. Ujęła wynik w kategoriach konstytucyjnych, a następnie wyraziła osobisty żal. „Suwerenność należy do ludu i my, jak zawsze, szanujemy jego decyzję.” — Giorgia Meloni via Le Temps Dodała, że żałuje utraconej „szansy na modernizację Włoch”. Przed głosowaniem Meloni mówiła, że nie uzależni swojej politycznej przyszłości od wyniku referendum, i dotrzymała tego stanowiska. Wykluczyła dymisję i potwierdziła, że zamierza pozostać na stanowisku do końca kadencji w 2027 roku. BBC opisała porażkę jako sytuację, która sprawia, że Meloni „wygląda na bardziej podatną na nacisk”, zwracając uwagę, że jej koalicja zapewniła Włochom rzadki okres stabilności politycznej, a opozycja przedstawia wynik jako dowód, że wyborcy chcą zmian przed wyborami parlamentarnymi planowanymi na przyszły rok. Observador napisał, że porażka przerwała to, co analitycy określali jako „aura niezwyciężoności” Meloni, choć różnica była mniejsza niż sugerowały niektóre prognozy i wyniosła mniej niż pięć punktów procentowych. Frankfurter Allgemeine zauważył, że decyzja rządu o czasowym obniżeniu podatku od olejów mineralnych i cen benzyny, podjęta w pośpiechu ze względu na trwającą wojnę w Iranie, nie przyniosła oczekiwanego efektu dla nastrojów wokół referendum. Wynik referendum w sprawie reformy sądownictwa we Włoszech: Głosy 'Nie' (przeciw reformie) (before: Sondaże przed głosowaniem: niewielka przewaga 'Nie', after: Wynik końcowy: 54,02 proc.); Głosy 'Tak' (za reformą) (before: Sondaże przed głosowaniem: niewielka strata 'Tak', after: Wynik końcowy: 45,98 proc.); Struktura CSM (before: Jeden wspólny High Council of the Judiciary, after: Reforma odrzucona — struktura bez zmian); Ścieżki kariery magistratów (before: Jedna wspólna ścieżka kariery dla sędziów i prokuratorów, after: Reforma odrzucona — rozdział nie został wprowadzony)