Brukselski sąd nakazał Polsce zapłatę 1,3 mld euro oraz odbiór 64 mln szczepionek Pfizera

Sąd w Brukseli nakazał Polsce 1 kwietnia 2026 roku zapłatę około 1,3 miliarda euro oraz odbiór około 64 milionów dawek szczepionek, których kraj odmówił w 2022 roku. Sąd Pierwszej Instancji w Brukseli, a konkretnie IV Wydział Cywilny trybunału francuskojęzycznego, uznał, że Polska nie wykazała żadnych podstaw prawnych do wycofania się z umowy. Sąd stwierdził, że ani wojna na Ukrainie, ani ewolucja pandemii nie uzasadniały decyzji Polski o wypowiedzeniu zobowiązań. W tym samym postępowaniu Rumunia została zobowiązana do zapłaty 600 milionów euro firmie farmaceutycznej za podobne naruszenie. Wyrok, ogłoszony w dniu wypadającym w Prima Aprilis, jest nieprawomocny, a polskie Ministerstwo Zdrowia ogłosiło zamiar złożenia apelacji.

U podstaw sporu leży unijny kontrakt z 2021 roku Sprawa wynika z umowy podpisanej w maju 2021 roku między Komisją Europejską a konsorcjum Pfizer/BioNTech w imieniu państw członkowskich UE. Na jej mocy Polska zobowiązała się do zakupu określonej liczby dawek szczepionek zgodnie z wynegocjowanym harmonogramem. 12 kwietnia 2022 roku polskie Ministerstwo Zdrowia formalnie powiadomiło firmę Pfizer oraz komisarz UE ds. zdrowia i bezpieczeństwa żywności o odmowie przyjmowania kolejnych dostaw, powołując się na klauzulę siły wyższej. Jako uzasadnienie wskazano wybuch pełnoskalowej wojny na Ukrainie oraz wynikający z niej napływ uchodźców. W momencie wycofania się z umowy w polskich magazynach znajdowało się ponad 20 milionów niewykorzystanych dawek. Pfizer złożył pozew w Brukseli we wrześniu 2023 roku, domagając się wykonania kontraktu. Sąd w Brukseli był właściwym miejscem rozstrzygania sporu, ponieważ Komisja Europejska z siedzibą w Belgii negocjowała i podpisywała porozumienie, co poddało je rygorom prawa belgijskiego. Sam proces trwał od 21 do 30 stycznia 2026 roku i objął sześć rozpraw, podczas których obie strony przedstawiły swoje argumenty. Sąd odrzucił stanowisko Polski, orzekając, że przesłanki siły wyższej nie zostały spełnione, a Polska nie udowodniła nadużycia pozycji dominującej przez Pfizera w kwestiach cenowych, wolumenu dawek czy wyłączeń odpowiedzialności.

Komisja Europejska wynegocjowała scentralizowane umowy zakupu szczepionek z wieloma producentami podczas pandemii COVID-19, występując jako wspólny nabywca w imieniu wszystkich państw członkowskich UE. Jeden z największych kontraktów z Pfizer/BioNTech podpisano w maju 2021 roku, obejmował on początkową transzę 900 milionów dawek z opcją na kolejne 900 milionów. Ostatecznie w całej UE zakontraktowano 1,1 miliarda dawek o łącznej wartości ponad 21 miliardów euro. Gdy pandemia wygasła, a tempo szczepień w Europie spadło, kilka państw członkowskich pozostało z dużymi nadwyżkami dawek, co doprowadziło do sporów z producentami o zobowiązania umowne. Pfizer złożył podobne pozwy przeciwko Węgrom, gdzie roszczenie opiewa na 60 milionów euro, oraz przeciwko Rumunii, której sprawa była rozpatrywana wspólnie z polską w Brukseli.

Tusk obwinia PiS; Morawiecki odpowiada zarzutem o hipokryzję Premier Donald Tusk zareagował na wyrok uderzeniem politycznym w poprzedni rząd Mateusza Morawieckiego, który sprawował władzę w latach 2017–2023 i podjął pierwotną decyzję o wstrzymaniu odbioru szczepionek. Tusk napisał na platformie X, że rząd Morawieckiego zamówił szczepionki, których ani nie odebrał, ani za nie nie zapłacił, a Polska będzie musiała teraz ponieść kary, które określił jako skutek „skrajnej głupoty PiS”.

„Rząd Morawieckiego zamówił szczepionki na COVID, których nie odebrał i za które nie zapłacił. Polska, a więc my wszyscy, zapłaci za tę skrajną głupotę PiS-u ponad 6 mld kar. I to niestety nie jest Prima Aprilis” — Donald Tusk za pośrednictwem naTemat.pl

Mateusz Morawiecki odpowiedział przypominając, że sam Tusk był w 2021 roku jednym z najsilniejszych zwolenników scentralizowanych zakupów szczepionek w UE. Przywołał wywiad Tuska dla TVN, w którym polityk argumentował, że kupowanie przez Unię to „najbezpieczniejszy wariant”, chroniący Polaków przed konkurencją na otwartym rynku z bogatszymi krajami. Morawiecki napisał, że Tusk spogląda „nawet na Himalaje hipokryzji z góry”. Były premier wskazał również na wysokie koszty, jakie Polska poniosła w wyniku konfliktu zbrojnego na Ukrainie, w tym wydatki związane z napływem uchodźców, jako uzasadnienie dla wycofania się z umowy w 2022 roku. Wymiana zdań zilustrowała głęboki podział polityczny między obecną koalicją rządową a opozycyjnym ugrupowaniem Prawo i Sprawiedliwość w kwestii odpowiedzialności za finansowe skutki wyroku.

Resort zapowiada wykorzystanie wszelkich środków odwoławczych Polskie Ministerstwo Zdrowia potwierdziło, że złoży apelację od nieprawomocnego wyroku, podkreślając, że postępowanie odwoławcze stanowi pełny etap procesu, w którym można podnosić zarówno dotychczasowe, jak i nowe argumenty prawne oraz faktyczne. Po wydaniu wyroku przez sąd drugiej instancji pozostanie również możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Resort zaznaczył, że treść orzeczenia wymaga szczegółowej analizy prawnej, zwłaszcza w zakresie sposobu wykonania wyroku i praktycznych aspektów realizacji obowiązku odbioru około 64 milionów dawek. Nierozstrzygnięte pozostają kwestie modelu rozliczeń finansowych, harmonogramu ewentualnych dostaw oraz sposobu dostosowania tak ogromnego wolumenu dawek do bieżących potrzeb zdrowotnych i logistycznych. Ministerstwo oświadczyło, że dalsze kroki zostaną podjęte po dogłębnej analizie wyroku i konsultacjach międzyresortowych, we współpracy z Prokuratorią Generalną. Pfizer z kolei z zadowoleniem przyjął werdykt, stwierdzając w komunikacie prasowym, że „odzwierciedla on wagę zobowiązań umownych, które pozwoliły Europie skutecznie walczyć z pandemią” i dodał, że oczekuje od państw członkowskich zastosowania się do decyzji sądu.