Warszawa otwiera księgę kondolencyjną po śmierci Wandy Traczyk-Stawskiej, uczestniczki powstania warszawskiego

Warszawa otwiera księgę pamięci

19 sierpnia 2026 r. miasto Warszawa udostępniło publiczną księgę kondolencyjną w Izbie Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli, aby uczcić pamięć Wandy Traczyk-Stawskiej. Księga została wystawiona o godz. 17:00 w Sali Historii i będzie dostępna dla mieszkańców przez trzy dni, do 21 sierpnia. Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski zaprosił mieszkańców do składania wpisów oraz kwiatów i zniczy w miejscach pamięci na terenie stolicy. Polscy przywódcy państwowi, w tym premier Donald Tusk, marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty oraz marszałkini Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, złożyli oficjalne hołdy po jej śmierci, która nastąpiła 18 sierpnia w wieku 99 lat.

Pani Wanda walczyła o pamięć przez lata. O powstaniu warszawskim. O ofiarach cywilnych. A dziełem jej życia jest to miejsce, Izba Pamięci na Woli.

Służba wojenna i konspiracja

Urodzona w Warszawie 7 kwietnia 1927 r. Traczyk-Stawska wstąpiła do konspiracyjnych Szarych Szeregów w 1942 r., po tym jak była świadkiem zabicia niemowlęcia przez niemieckich żołnierzy podczas inwazji w 1939 r. W czasie okupacji niemieckiej kolportowała podziemne biuletyny, malowała symbole oporu na murach miasta i przekazywała wyroki śmierci wydane przez Polskie Państwo Podziemne na kolaborantów. Podczas powstania warszawskiego w 1944 r. służyła pod pseudonimami „Pączek” i „Atma” jako łączniczka i strzelczyni w Oddziale Osłonowym Wojskowych Zakładów Wydawniczych w ramach Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. Walczyła w Śródmieściu i na Powiślu, uczestnicząc w walkach o kościół św. Krzyża i komendę policji. 6 września 1944 r. odniosła ciężkie rany od odłamków granatnika, a 7 września otrzymała Krzyż Walecznych na podstawie rozkazu nr 26. Po kapitulacji powstania siły niemieckie przeniosły ją do obozów jenieckich, w tym do Stalagu VI-C Oberlangen, aż do wyzwolenia obozu przez żołnierzy 1. Dywizji Pancernej generała Stanisława Maczka 12 kwietnia 1945 r.

Kariera powojenna i dbałość o pamięć

Traczyk-Stawska wróciła do Warszawy w 1947 r., ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim i do końca lat 70. pracowała jako nauczycielka pedagogiki specjalnej dla dzieci z niepełnosprawnościami. Uczyła w Szkole Specjalnej nr 6 na Pradze oraz w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 3 przy ul. Ząbkowskiej. Równolegle z pracą pedagogiczną kierowała działaniami na rzecz odnalezienia nieudokumentowanych miejsc pochówku powstańców w całej Warszawie i przewodniczyła Społecznemu Komitetowi ds. Cmentarza Powstańców Warszawy. Jej działania doprowadziły do ustanowienia Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy oraz budowy Izby Pamięci w Parku Powstańców Warszawy na Woli.

Działalność publiczna i reakcje krajowe

W późniejszym życiu Traczyk-Stawska pozostawała zaangażowana w sprawy obywatelskie, uczestnicząc w demonstracjach publicznych i broniąc zasad konstytucyjnych, praw kobiet oraz praw człowieka. W 2018 r. wspierała protesty osób z niepełnosprawnościami przed Sejmem, a w 2020 r. dołączyła do demonstracji dotyczących praw reprodukcyjnych. Inna uczestniczka powstania, Anna Przedpełska-Trzeciakowska, która służyła jako sanitariuszka Armii Krajowej pod pseudonimem „Grodzka”, mówiła w telewizji publicznej o ich wspólnych zobowiązaniach wojennych i powojennych.

Wanda była osobą, która reagowała na zło w każdej postaci.

Hołd złożyli również minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz, minister kultury Marta Cienkowska, minister rodziny i pracy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, minister infrastruktury Dariusz Klimczak oraz minister spraw wewnętrznych Marcin Kierwiński.