USA usuną RPA i Rwandę z programu bezcłowego AGOA od 1 stycznia 2027 roku

Powiadomienie dla Kongresu

Prezydent USA Donald Trump poinformował Kongres o zamiarze usunięcia RPA i Rwandy z programu African Growth and Opportunity Act (AGOA). Zmiana ma wejść w życie 1 stycznia 2027 roku. Przedstawiciel USA ds. handlu Jamieson Greer ogłosił tę decyzję w oświadczeniu w poniedziałek, 2 listopada, o czym powiadomiono również oba rządy. AGOA umożliwia kwalifikującym się krajom afrykańskim eksport tysięcy produktów do Stanów Zjednoczonych bez cła. Z programu korzysta teoretycznie około 30 z blisko 50 krajów kontynentu, a Kongres przedłużył go we wrześniu. Greer przekazał, że coroczny przegląd umowy, przeprowadzony w tygodniach poprzedzających ogłoszenie decyzji, wykazał, że oba rządy stosowały praktyki niespełniające wymogów kwalifikowalności.

„Administracja Trumpa dąży do zapewnienia, że nasi afrykańscy partnerzy podejmą niezbędne kroki w celu spełnienia kryteriów kwalifikowalności.”

Zarzuty Waszyngtonu wobec RPA

Administracja twierdzi, że polityka RPA tworzy bariery dla amerykańskiego handlu i inwestycji, wskazuje na korupcję oraz zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego i interesów polityki zagranicznej USA, choć oświadczenie nie zawierało szczegółów. RPA jest jednym z największych beneficjentów programu, a Waszyngton zarzuca temu krajowi również prześladowania Afrykanerów, potomków białych osadników europejskich. "The New York Times" zauważył, że Trump i jego urzędnicy wielokrotnie krytykowali południowoafrykańskie przepisy o akcji afirmatywnej, które miały niwelować nierówności pozostałe po apartheidzie. Trump argumentuje, że prawo to dyskryminuje białą mniejszość; atakował również ustawę wymagającą od firm częściowej własności czarnoskórych, co jego zdaniem blokuje amerykańskie inwestycje. W ubiegłym roku Trump oskarżył RPA o ludobójstwo białych podczas spotkania w Białym Domu z prezydentem Cyrilem Ramaphosą, a jego administracja uruchomiła ścieżkę uchodźczą dla Afrykanerów.

Rwanda i spór o M23

Sprawa przeciwko Rwandzie opiera się na innych podstawach. Waszyngton powołuje się na kwestie praworządności, pluralizmu politycznego, praw pracowniczych i poszanowania praw człowieka, a także na bariery taryfowe i inwestycyjne. Ruch ten następuje po decyzji Departamentu Skarbu USA, podjętej około tydzień przed ogłoszeniem, o nałożeniu sankcji na ministerstwo obrony Rwandy za rzekomy udział w zbrojnej rebelii we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga. Departament Skarbu podał, że ministerstwo skierowało tysiące żołnierzy do walki u boku rebeliantów M23 oraz dostarczyło im broń, sprzęt, logistykę i szkolenia. Waszyngton oskarża również Kigali o dalsze wspieranie grupy M23 i czerpanie korzyści z chaosu we wschodnim Kongu, co doprowadziło do napięć w relacjach między stolicami.

Reakcje i dalsze kroki

Bloomberg poinformował, że RPA i Rwanda straciły kwalifikowalność, a Pretoria intensywnie lobbowała za utrzymaniem dostępu do programu. Formalne usunięcie zaplanowano na 1 stycznia 2027 roku, co zagraża preferencyjnym porozumieniom handlowym, na których polegają oba kraje. Ambasador USA w RPA Leo Brent Bozell III stwierdził, że to godne ubolewania, iż polityka RPA doprowadziła do zakończenia współpracy. Napisał na platformie X:

„Był to przewidywalny i możliwy do uniknięcia wynik, będący rezultatem odrzucenia przez rząd RPA realnych obaw zgłaszanych przez USA.”

Relacje między Waszyngtonem a obiema stolicami pozostają napięte, a dostęp, który zostanie zakończony w wyniku usunięcia z programu, obowiązuje do 1 stycznia 2027 roku.