Pięć lat rządów talibów: kobiety w izolacji, pogłębiający się kryzys humanitarny w Afganistanie

Pięć lat rządów talibów

15 sierpnia 2021 r. talibowie zajęli Kabul w wyniku błyskawicznej ofensywy po ogłoszeniu wycofania sił NATO i USA, kończąc dwie dekady międzynarodowej obecności wojskowej. Pięć lat później talibowie zorganizowali w stolicy obchody rocznicowe z flagami, przemówieniami i konwojami wojskowymi. Żaden kraj poza Rosją nie uznaje talibów za legalny rząd Afganistanu; Organizacja Narodów Zjednoczonych określa ich jedynie mianem "władz de facto". Dwudziestoletnie zaangażowanie wojskowe Zachodu pozostawiło tragiczny bilans: ponad 2300 zabitych żołnierzy USA, 59 poległych żołnierzy Bundeswehry, ponad 46 000 zabitych cywilów i blisko 70 000 poległych członków afgańskich sił bezpieczeństwa.

Kobiety pod rządami Islamskiego Emiratu

Talibowie systematycznie pozbawiali kobiety i dziewczęta praw przez pięć lat. Szkoły średnie i uniwersytety są dla nich zamknięte, a one same zostały wyparte z większości obszarów życia zawodowego. Badanie UN Women przeprowadzone wśród ponad 2000 osób w całym Afganistanie wykazało, że 52% kobiet opuszcza domy tylko dwa razy w miesiącu lub rzadziej, podczas gdy 96% mężczyzn wychodzi codziennie. Siedem na dziesięć kobiet zgłosiło, że ich zdrowie psychiczne pogorszyło się w ciągu ostatniego roku, a 65% stwierdziło, że ich życie potoczyło się gorzej, niż wcześniej oczekiwały. Szacuje się, że w kraju żyje 22 miliony kobiet i dziewcząt.

Pogłębiający się kryzys humanitarny

Afganistan stoi w obliczu narastającego kryzysu humanitarnego. Światowy Program Żywnościowy poinformował, że w pierwszym kwartale 2026 r. 47% nieletnich było niedożywionych. Prawie 40% populacji może stanąć w obliczu ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego w miesiącach zimowych, a co najmniej 3,7 miliona małych dzieci jest dotkniętych ostrym niedożywieniem. UNHCR podaje, że w ciągu ostatnich pięciu lat prawie 3,9 miliona osób powróciło z Iranu i Pakistanu, dobrowolnie lub pod presją, a od września 2023 r. przybyło prawie 5,9 miliona osób powracających. Bank Światowy zauważa, że choć afgańska gospodarka w ubiegłym roku wzrosła, w przeliczeniu na mieszkańca Afgańczycy stali się znacznie biedniejsi z powodu masowego napływu powracających.

Ewakuacja i wygnanie

Upadek Kabulu wywołał chaotyczne ewakuacje. Najeeb Ferotan, który przez osiem lat pracował dla centrum medialnego Bundeswehry w Mazar-i-Sharif, spędził jedenaście dni na lotnisku, próbując się wydostać. Opisał amerykańskich żołnierzy strzelających nad tłumami i używających gazu pieprzowego. 26 sierpnia 2021 r. zamachowiec samobójca zdetonował ładunki wybuchowe przy Abbey Gate, zabijając 169 Afgańczyków i 13 żołnierzy USA. Bundeswehra ewakuowała 5347 osób w ciągu jedenastu dni. Ferotan, który obecnie mieszka w Nadrenii Północnej-Westfalii, wspominał tamte wydarzenia.

Każdy próbował ratować siebie. Nikt nie zwracał uwagi na innych.

Dyplomatyczny dylemat Niemiec

Niemcy zamknęły swoją ambasadę w Kabulu pięć lat temu i polegają na informacjach z drugiej ręki, zamiast na własnej ocenie sytuacji. Szwajcarzy otworzyli w 2024 r. w Kabulu biuro łącznikowe ds. humanitarnych, a UE utrzymuje tam biuro delegacji. Berlin pozwolił talibskim "urzędnikom konsularnym" na przejęcie kontroli nad afgańskimi przedstawicielstwami dyplomatycznymi w Niemczech, faktycznie wymieniając współpracę przy deportacjach na pewien stopień uznania. Niemcy są wiodącym krajem UE pod względem deportacji do Afganistanu. Krytycy twierdzą, że rząd uczynił się podatnym na naciski talibów, unikając jednocześnie rzeczowej dyskusji o realiach na miejscu.

Kobiety, które stawiają opór

Mimo ograniczeń niektóre kobiety nadal pracują. 21-letnia Rukia Resai założyła cztery lata temu manufakturę mydła w Heracie, po tym jak talibowie zabronili jej studiować. Jej firma zatrudnia obecnie osiem osób. Powiedziała, że praca poprawiła zdrowie psychiczne jej rodziny.

Ogólnie rzecz biorąc, zdrowie psychiczne całej naszej rodziny poprawiło się dzięki tej pracy.

Ghoncheh Karimi jest kolejną przedsiębiorczynią sprzeciwiającą się zakazom. Międzynarodowe organizacje pomocowe opisują swoje programy jako kroplę w morzu potrzeb.