Brytyjska komisja ds. COVID: 9,9 mld funtów zmarnowane na PPE w 'katastrofalnej porażce' planowania, gdy personel nosił worki na śmieci

Skala marnotrawstwa

Rządy Wielkiej Brytanii i krajów zdecentralizowanych zmarnowały prawie 10 miliardów funtów na środki ochrony indywidualnej podczas pandemii COVID-19, wynika z piątego raportu oficjalnej brytyjskiej komisji ds. COVID opublikowanego 14 lipca 2026 roku. Przewodnicząca baronowa Heather Hallett stwierdziła, że 9,9 mld funtów, czyli około dwóch trzecich z 14,9 mld funtów wydanych na maski, rękawiczki, fartuchy i inny sprzęt, zostało zmarnowane. Tylko w Szkocji około 8,35 mln funtów sprzętu medycznego, w tym zestawów testowych i PPE, zostało spisanych na straty w latach 2020–2023. Raport określił stan przedpandemicznych zapasów kraju jako 'opłakany', przy czym tylko jedna trzecia masek w angielskich zapasach nadawała się do użytku, a Szkocja nie posiadała żadnych zapasów najwyższej klasy masek FFP3 potrzebnych personelowi medycznemu. Duże ilości sprzętu wygasły przed wybuchem kryzysu.

Marnotrawstwo pieniędzy podatników było ogromne. Społeczeństwo musi mieć pewność, że ich pieniądze są wydawane z należytą starannością, uczciwie i przejrzyście.

Jak działała ścieżka VIP

Komisja zbadała system 'ścieżki VIP' wprowadzony w Anglii w kwietniu 2020 r., który priorytetowo traktował oferty PPE skierowane przez ministrów, posłów, lordów i wyższych urzędników. Hallett określiła ten proces jako 'błędną próbę priorytetyzacji', która 'osadziła niesprawiedliwość w zakupach awaryjnych'. Spośród 15 194 dostawców, którzy zaoferowali PPE standardową ścieżką, tylko 160 zdobyło kontrakty. Dla porównania, 54 z 430 dostawców wchodzących na ścieżkę VIP otrzymało kontrakty, co oznacza, że firmy skierowane przez VIP były 13 razy bardziej skłonne do zdobycia rządowych zamówień. Jednak proporcjonalnie więcej kontraktów ze ścieżki VIP miało później problemy z wydajnością, od nieprawidłowych specyfikacji technicznych po niepowodzenia w dostawach. Spośród 32 osób, które skierowały udane oferty, 15 miało powiązania z Partią Konserwatywną, a żadna nie pochodziła z innych partii. Raport nie znalazł dowodów na kumoterstwo lub korupcję wśród ministrów, ale stwierdził, że system był z natury stronniczy i drastycznie zwiększał ryzyko nadużyć.

Konsekwencje dla pierwszej linii

Personel w Szkocji i całej Wielkiej Brytanii uciekał się do noszenia worków na śmieci i czepków pod prysznic jako prowizorycznej ochrony, stwierdziło Królewskie Kolegium Pielęgniarstwa, nazywając to 'piętnem wstydu' dla kolejnych rządów. Raport wykazał, że między lutym a marcem 2020 r. administracje zdecentralizowane polegały na Anglii w kwestii masek FFP3, ponieważ ich własne zapasy wygasły, a nawet te zbliżały się do końca okresu przydatności. NHS National Services Scotland poinformowało, że w kwietniu 2020 r. zapasy były bardzo niskie. Hallett powiedziała, że gdy rządom nie udało się zdobyć wymaganego sprzętu, 'pracownicy kluczowi, w tym pracownicy służby zdrowia i opieki społecznej, nie mogli być odpowiednio chronieni; ich życie i życie tych, którymi się opiekują, zostało narażone na ryzyko'.

Dzisiejszy raport obnaża katastrofalną porażkę przygotowań, która kosztowała życie, zmarnowała miliardy i pozwoliła uprzywilejowanej garstce zarobić na narodowym kryzysie.

Reakcja rodzin

Naomi Fulop z grupy Covid Bereaved Families for Justice, przemawiając na stadionie krykietowym Kia Oval, powiązała ustalenia ze śmiercią swojej matki Christiny Fulop w styczniu 2021 r. Opiekunowie zajmujący się jej matką nosili jedną cienką maskę medyczną przez całe ośmiogodzinne zmiany, a Fulop uważa, że w ten sposób jej matka zaraziła się wirusem. Deborah Dunlop, inna członkini liczącej 7000 osób grupy kampanijnej, powiedziała Guardianowi, że jej matka Sylvia Griffiths zmarła w domu opieki w Sunderland w kwietniu 2020 r., gdzie personelowi również brakowało odpowiedniego PPE. Raport komisji został opisany przez grupę rodzin jako usprawiedliwienie, choć niektórzy kwestionowali wniosek, że na ścieżce VIP nie doszło do korupcji.

Pielęgniarz, który opiekował się moją mamą, wspaniały Nigeryjczyk, bardzo stoicki dżentelmen, był przy niej, gdy odchodziła. Był absolutnie załamany, bo nie mógł uwierzyć w liczbę umierających mieszkańców.

Reakcja polityczna i sprawa PPE Medpro

Były premier Boris Johnson odrzucił krytykę komisji, mówiąc za pośrednictwem agencji PA, że nie potrzebuje 'żadnych instrukcji od komisji' w sprawie postępowania jego rządu z pandemią i że jest 'bardzo dumny' z wysiłków na rzecz zakupu PPE. Polski dziennik Rzeczpospolita podkreślił sprawę PPE Medpro, nowo utworzonej firmy powiązanej z konserwatywną parową Michelle Mone, która otrzymała kontrakty o wartości 203 mln funtów wkrótce po tym, jak Mone skontaktowała się z Michaelem Govem, ówczesnym wysokim rangą ministrem. Ustalenia w tej sprawie nie zostały w pełni ujawnione, ponieważ Narodowa Agencja ds. Przestępczości prowadzi dochodzenie karne. Wielka Brytania odnotowała ponad 220 000 zgonów związanych z COVID i 24,7 mln zakażeń, według danych Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa cytowanych przez Spiegel Online.

Zadbaliśmy o ogromną ilość PPE w niewiarygodnym tempie i jestem bardzo dumny z rezultatu.