Komisja Europejska ostrzega Rumunię przed 'ryzykiem systemowym' w związku z wyrokami przedawnienia, które likwidują sprawy korupcyjne wysokiego szczebla
Coroczny raport Komisji Europejskiej na temat praworządności, opublikowany 17 lipca 2026 r., stwierdza, że decyzje Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości Rumunii powodują 'ryzyko systemowe' poprzez kończenie głównych procesów korupcyjnych i unieważnianie wyroków skazujących.
Raport Komisji Europejskiej o praworządności za 2026 rok identyfikuje trwałe i rosnące zagrożenie dla działań antykorupcyjnych w Rumunii, spowodowane orzeczeniami Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości (ÎCCJ) w sprawie przedawnienia. Sądy niższych instancji kontynuowały zamykanie postępowań karnych i uchylanie wyroków skazujących, w tym w sprawach korupcji wysokiego szczebla, zgodnie z tymi wiążącymi decyzjami. Komisja określa tę sytuację jako 'ryzyko systemowe' i ostrzega, że orzeczenia rodzą pytania z perspektywy prawa UE.
Postępy w wymiarze sprawiedliwości
Poza kryzysem przedawnień raport odnotowuje kilka postępów. Ustawy o wymiarze sprawiedliwości z 2022 roku były stopniowo wdrażane, poprawiając ramy prawne niezależności i funkcjonowania sądownictwa. Proces selekcji doprowadził do powołania kilku wysokich rangą prokuratorów. Wskaźnik obsady stanowisk sędziowskich wzrósł w 2025 roku, a ograniczenia w organizowaniu konkursów wstępnych zniesiono w kwietniu 2026 roku. Średni czas rozpatrywania spraw cywilnych, handlowych i administracyjnych znacznie spadł, o prawie 50 dni, podczas gdy całkowita liczba rozpatrzonych spraw wzrosła o 10%, według byłego ministra sprawiedliwości Radu Marinescu.
Digitalizacja wymiaru sprawiedliwości pozostaje priorytetem rządu, obejmującym projekty takie jak system ECRIS V, krajowe elektroniczne akta spraw oraz platformy AI. Nowa strategia antykorupcyjna na lata 2026–2030 jest w trakcie opracowywania, a niedawne przepisy dotyczące lobbingu, przechodzenia między sektorem publicznym a prywatnym oraz korupcji w międzynarodowych transakcjach biznesowych wspierają proces akcesji do OECD.
- Przyjęto nowe ustawy o wymiarze sprawiedliwości, rozpoczynając wieloletni proces wdrażania w celu wzmocnienia niezależności sądownictwa.
- Zniesiono ograniczenia w organizowaniu konkursów wstępnych dla sędziów, umożliwiając wyższe wskaźniki obsady stanowisk.
- Sekcja sędziów CSM przyjmuje uchwałę 1348, stwierdzając, że rozszerzanie niezweryfikowanych oskarżeń na całe sądownictwo nie znajduje poparcia w ocenach międzynarodowych.
- Komisja Europejska publikuje raport o praworządności za 2026 rok, podkreślając ryzyko systemowe wynikające z orzeczeń przedawnienia i wydając siedem zaleceń.
Orzeczenia przedawnienia i europejskie obawy
Raport podkreśla, że decyzje dotyczące przedawnienia wydane przez ÎCCJ, któremu przewodniczy Lia Savonea, zneutralizowały skutek zawieszający czynności procesowych dokonanych przed i w okresie 2018–2022. W rezultacie wiele spraw karnych ryzykuje ostateczne uniknięcie sankcji. Europejska Prokuratura Publiczna (EPPO) wskazała, że te orzeczenia mogą zablokować jej zdolność do prowadzenia skutecznych śledztw w Rumunii, szczególnie w sprawach dotyczących interesów finansowych UE.
Sądy niższych instancji nadal orzekały o umorzeniu postępowań karnych i uchylały wyroki skazujące, w tym w sprawach korupcji wysokiego szczebla, w następstwie orzeczeń Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości w sprawie przedawnienia.
Reakcje rumuńskich instytucji
Najwyższa Rada Sądownictwa (CSM) argumentowała, że raport nie potwierdza 'głęboko wypaczonych przedstawień', które zdominowały debatę publiczną, gdzie pojedyncze, niedostatecznie zweryfikowane sytuacje uogólniano i przedstawiano jako cechy systemowe. CSM zakwestionowała również pewne nieścisłości faktyczne w analizie Komisji.
Raport nie potwierdza głęboko wypaczonych przedstawień, które zdominowały znaczną część dyskursu politycznego i medialnego w ostatnim roku, poprzez które pojedyncze, niedostatecznie zweryfikowane lub fałszywe sytuacje uogólniano i przedstawiano jako cechy całego wymiaru sprawiedliwości.
Ministerstwo Sprawiedliwości nazwało raport wyważoną oceną, odnotowując, że wcześniejsze zalecenia dotyczące regulacji lobbingu zostały zrealizowane. Ministerstwo zobowiązało się do podjęcia niezbędnych kroków w celu wdrożenia siedmiu nowych zaleceń, które obejmują wzmocnienie gwarancji niezależności prokuratorów wysokiego szczebla, ograniczenie nadmiernego stosowania rozporządzeń z mocą ustawy oraz poprawę efektywności dochodzeń antykorupcyjnych.
Perspektywy i wymagane działania
Komisja wezwała Rumunię do przyjęcia środków ustawodawczych na rzecz niezależności najwyższych prokuratorów i organizacji policji sądowej, w obszarach, w których nie odnotowano postępów. Niektórzy sędziowie nadal spotykają się z nieuzasadnioną presją wewnętrzną, a sędziowie zostali wyłączeni za zamiar kierowania pytań do sądów europejskich. Raport podkreśla również, że debata publiczna na temat obaw dotyczących sądownictwa została zawieszona w następstwie decyzji ÎCCJ, co zwiększa pilność zabezpieczeń instytucjonalnych. Bukareszt stoi teraz przed zadaniem pogodzenia krajowych interpretacji sądowych z wymogami prawa UE, aby zapobiec dalszej erozji zaufania publicznego i wiarygodności instytucjonalnej.
