TSUE uznaje niemieckie obniżki świadczeń dla azylantów za niezgodne z prawem, potwierdzając minimalny standard godności w całej UE

Orzeczenie

4 czerwca 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w Luksemburgu orzekł, że niemieckie obniżki świadczeń dla odrzuconych azylantów naruszają prawo UE. Sprawę wniósł Afgańczyk, zidentyfikowany jako FB, który złożył wniosek o azyl w Niemczech w 2021 roku po uprzednim ubieganiu się o ochronę w Rumunii. Niemieckie władze uznały jego wniosek za niedopuszczalny na mocy rozporządzenia dublińskiego III i nakazały jego transfer do Rumunii. W oczekiwaniu na deportację bawarski powiat Schweinfurt zapewnił mu żywność, ogrzewane zakwaterowanie, artykuły higieniczne i opiekę zdrowotną, ale wstrzymał wypłaty gotówki oraz pomoc materialną na odzież i artykuły gospodarstwa domowego.

TSUE uznał to ograniczenie za niezgodne z dyrektywą UE w sprawie przyjmowania, która wymaga od państw członkowskich zapewnienia „odpowiedniego poziomu życia” osobom ubiegającym się o azyl. Trybunał stwierdził, że odzież należy do „najbardziej podstawowych potrzeb”, a świadczenia pieniężne na codzienne potrzeby, takie jak bilety komunikacyjne i urządzenia łączności, są niezbędne do zagwarantowania „minimalnego poziomu uczestnictwa w życiu społecznym i kulturalnym” państwa przyjmującego.

TSUE mówi jednoznacznie, że nie może być całkowitego cofnięcia świadczeń; nie ma ku temu podstawy prawnej.

Sytuacja skarżącego

FB wjechał do Niemiec i złożył wniosek o azyl we wrześniu 2021 roku. Po tym, jak Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców (Bamf) ustalił, że odpowiedzialna jest Rumunia i nakazał jego deportację do kwietnia 2022 roku, lokalne władze ograniczyły mu wsparcie. Według jego prawnika pozostało mu około 150 euro miesięcznie. Pozwał powiat, a sprawa ostatecznie trafiła do Federalnego Sądu Socjalnego, który skierował ją do TSUE w trybie prejudycjalnym (sprawa C‑621/24).

Szersze implikacje dla niemieckiej polityki

Niemcy wprowadziły kwestionowane ograniczenia świadczeń w 2019 roku i zaostrzyły je w 2024 roku. Nowelizacja z 2024 roku pozwala na całkowite wykluczenie świadczeń w sprawach dublińskich, gdy wyjazd jest „prawnie i faktycznie możliwy”, oferując jedynie dwutygodniowe świadczenie pomostowe. Eksperci prawni, w tym profesor prawa azylowego z Fryburga, Constantin Hruschka, argumentują, że jeśli częściowe obniżki są niezgodne z prawem, całkowite cofnięcie świadczeń jest jeszcze bardziej oczywistym naruszeniem prawa UE.

To policzek dla rządu federalnego. Niemcy od lat odmawiają azylantom świadczeń, które im się należą. Teraz jest jasne: to naruszenie prawa europejskiego i prawdziwy skandal.

Pro Asyl z zadowoleniem przyjęło orzeczenie, nazywając je odrzuceniem powszechnych polityk ograniczających wsparcie dla azylantów do „łóżka, chleba i mydła”.

Nowy pakt migracyjny UE

Reforma wspólnego europejskiego systemu azylowego (CEAS) wchodzi w życie 12 czerwca 2026 roku, zastępując obecną dyrektywę w sprawie przyjmowania. Nowe przepisy wyraźnie zezwalają na ograniczenia świadczeń dla azylantów przebywających w państwie członkowskim innym niż to odpowiedzialne za ich wniosek. Eksperci zauważają jednak, że zreformowane ramy prawne wciąż wymagają minimalnego standardu zgodnego z prawem UE. Hruschka podkreślił, że rozumowanie TSUE dotyczące godnej minimalnej egzystencji, w tym odzieży i artykułów gospodarstwa domowego, pozostanie aktualne w nowym systemie.

Nawet w nowym rozporządzeniu jest napisane, że minimalny standard musi być zagwarantowany zgodnie z prawem Unii.

Osoby, których to dotyczy, mogą również mieć roszczenia o zaległe wypłaty wstrzymanych świadczeń, choć dokładne określenie kwot nastręcza praktycznych trudności.

Co dalej

Niemieckie sądy muszą teraz zastosować wytyczne TSUE do indywidualnej sprawy FB. Orzeczenie wywiera również natychmiastową presję na niemieckie władze, aby wstrzymały trwające ograniczenia i wykluczenia świadczeń. Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych nie wydało jeszcze szczegółowej odpowiedzi, ale oczekuje się, że decyzja wymusi przegląd zaostrzeń legislacyjnych z 2024 roku.