Scytyjski kurhan na Syberii dostarcza najstarszych bezpośrednich dowodów na używanie konopi

Kurhan z nasionami i włosami

Zespół badaczy pod kierownictwem Gino Caspariego z Uniwersytetu w Bernie zbadał Tunnug 1, kurhan sprzed około 2800 lat, położony w dolinie rzeki Ujuk w Tuwie na południowej Syberii. Archeolodzy znaleźli nasiona konopi w drewnianych komorach grobowych oraz w pobliżu pochowanych osób. Liczby podawane przez media różnią się: portal watson informuje o ponad 1400 całych nasionach, eldiario o około 1481 nasionach i ich fragmentach, a Washington Post o 1000 nasion.

Rozstrzygający dowód pochodzi z analizy ludzkich włosów pobranych z grobu. Spektrometria mas wykryła kannabinol, który powstaje, gdy THC (związek wywołujący odurzenie) jest wystawiony na działanie powietrza, ciepła lub światła. W badaniu opublikowanym w czwartek, 5 listopada, na łamach czasopisma Science, naukowcy napisali, że pozostałości roślinne wraz ze śladami chemicznymi silnie sugerują, iż ludzie ci spożywali konopie. Choć nie można całkowicie wykluczyć przypadkowego spożycia, wyniki wskazują na celowe użycie ze względu na działanie psychoaktywne.

Caspari, główny autor badania, w wiadomości e-mail podkreślił rzadkość takich analiz:

„Nieczęsto zdarza się przeprowadzić testy na obecność narkotyków u osoby, która nie żyje od blisko 3000 lat.”

Rytuały pogrzebowe i ofiary

Wcześniejsze wykopaliska w tym miejscu odsłoniły szczątki nawet 18 koni i co najmniej jednego człowieka, co sugeruje, że składano tam ofiary. Naukowcy uważają, że konopie odgrywały rolę w obrzędach pogrzebowych. Rośliny mogły być palone lub spożywane w inny sposób, być może w celu uspokojenia osób uczestniczących w rytuałach. Caspari stwierdził, że podanie środków uspokajających niektórym ofiarom przed ich śmiercią mogło być korzystne, choć dodał, że nie da się tego udowodnić. Zespół nie wyklucza również użycia konopi jako kadzidła, jednak w ich ocenie ślady chemiczne we włosach dowodzą, że substancje psychoaktywne dostały się do organizmu.

Datowanie i wcześniejsze dowody

Datowanie radiowęglowe nasion wskazuje na ich złożenie w pierwszej dekadzie VIII wieku p.n.e., co oznacza, że znalezisko ma około 2800 lat. Wcześniejsze groby w górach Ałtaj i Pamir już wcześniej dostarczały nasion konopi oraz naczyń z przypalonymi resztkami roślin, co wskazuje na ich rytualne zastosowanie. Konopie były uprawiane w Azji Wschodniej co najmniej 6000 lat temu, jednak początki ich spożycia pozostają słabo poznane, ponieważ szczątki roślin łatwo ulegają rozkładowi.

Scytowie, lud koczowniczy przemierzający konno stepy eurazjatyckie, żyli od IX do III wieku p.n.e. – podaje New York Times. Herodot, grecki historyk piszący w IV wieku p.n.e., opisał, jak wrzucali oni nasiona konopi na rozżarzone kamienie.

„Kopcą one i wydzielają tyle pary, że żadna grecka łaźnia parowa nie mogłaby ich przewyższyć.”

Opinie ekspertów i otwarte pytania

Mans Schepers, wykładowca archeobotaniki na Uniwersytecie w Groningen, nazwał znalezisko spektakularnym odkryciem. Zauważył, że archeolodzy często znajdowali konopie, ale rzadko udawało się wykazać, że ludzie używali ich ze względu na działanie psychoaktywne. Quentin Bourgeois, profesor archeologii na Uniwersytecie w Lejdzie, stwierdził, że konopie prawdopodobnie były częścią obrzędów, podczas których składano ofiary z ludzi, a dawne źródła pisane sugerują, że mogły działać jako środek uspokajający.

Herodot opisał również Scytów palących konopie w zamkniętych namiotach, aby się odurzyć, jednak archeolodzy nie znaleźli jeszcze na to twardych dowodów. Grób w Mongolii, niedaleko syberyjskiego stanowiska, zawierał wyposażenie namiotowe, worek nasion konopi i kosz na ogień, co Schepers uznał za możliwą wskazówkę. Dodał, że konopie z kurhanu należały do odmiany uprawnej. Ponieważ roślina ta została udomowiona tysiące lat wcześniej w innych regionach, stwierdził, że Scytowie musieli ją pozyskać, a nie zbierać w stanie dzikim.