Rząd rozważa alternatywne zaprzysiężenie sędziego Macieja Berka w obliczu sporu z prezydentem

Zablokowana nominacja i spór o kwalifikacje

Maciej Berek, wybrany przez Sejm na początku września 2026 r. na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, nie może objąć obowiązków, ponieważ prezydent Karol Nawrocki nie odebrał od niego ślubowania. Berek jest ósmym sędzią wybranym do Trybunału w obecnej kadencji Sejmu, a jego kadencja miała rozpocząć się 16 września 2026 r. Kancelaria Prezydenta zgłosiła zastrzeżenia co do kwalifikacji Berka, kwestionując, czy spełnia on ustawowy wymóg dziesięcioletniej praktyki radcy prawnego. Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki wysłał zapytania do Kancelarii Sejmu, a rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz potwierdził, że Nawrocki odbierze ślubowanie dopiero po przedstawieniu przez Berka dowodów na staż zawodowy. Kancelaria Sejmu stwierdziła, że nie ma formalnych przeszkód do zaprzysiężenia w Pałacu Prezydenckim, a przedstawiciele rządu podkreślają, że weryfikacja kwalifikacji wykracza poza kompetencje prezydenta. Berek odrzucił zarzuty i opublikował zaświadczenie z Okręgowej Izby Radców Prawnych dokumentujące wpis na listę w 2002 r. oraz okresy praktyki od 1 stycznia 2006 r. do 31 lipca 2009 r. oraz od 1 sierpnia 2012 r. do dziś.

Alternatywne procedury zaprzysiężenia

Wobec trwającego impasu liderzy parlamentarni i rządowi analizują alternatywne mechanizmy finalizacji nominacji. Jednym ze scenariuszy jest przeprowadzenie ceremonii w Sali Kolumnowej Sejmu z udziałem marszałka Sejmu. Rozwiązanie to przypomina wcześniejszą ceremonię dla czterech sędziów Trybunału, których nominacje były blokowane przez prezydenta po tym, jak Kancelaria Prezydenta argumentowała, że Sejm nie wskazał, czyje miejsca zajmują lub kiedy rozpoczynają się ich kadencje. Sędziowie ci złożyli ślubowanie według ustawowej formuły przed prezydentem. Inna rozważana alternatywa zakłada złożenie przez Berka oświadczenia o ślubowaniu przed notariuszem i formalne dostarczenie dokumentacji do Kancelarii Prezydenta. Wicepremier Krzysztof Gawkowski opowiedział się za bezpośrednim działaniem parlamentu, jeśli prezydent odmówi wykonania swoich obowiązków.

Ścieżka jest jasna. Prezydent nie wypełnił swoich konstytucyjnych obowiązków, więc wypełni je marszałek Sejmu.

Posłowie opozycji skrytykowali proponowane rozwiązania, a poseł Prawa i Sprawiedliwości Michał Wójcik stwierdził w mediach społecznościowych, że konstytucyjna wyobraźnia osiągnęła granice absurdu.

Reakcje środowiska prawniczego i nadzór międzynarodowy

Były prezes Trybunału Konstytucyjnego Marek Safjan publicznie doradził Berkowi, aby zrezygnował z oczekiwania na zaproszenie prezydenta i skorzystał z alternatywnych metod zaprzysiężenia. Safjan podkreślił, że nadchodząca ocena Komisji Weneckiej odniesie się do ważności ślubowań składanych w Sejmie, wyrażając przekonanie, że międzynarodowy organ doradczy poprze format parlamentarny.

To sytuacja absolutnie bez precedensu. To czekanie na dopuszczenie do orzekania jest przedłużającym się, niekończącym się deliktem konstytucyjnym.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego Sławomir Patyra, odnosząc się do własnych doświadczeń związanych z oczekiwaniem na uznanie prezydenckie, ostrzegł przed wywieraniem zewnętrznej presji na Berka. Patyra zaznaczył, że przedłużający się paraliż instytucjonalny szkodzi pracy Trybunału, uniemożliwiając wybranym sędziom udział w naradach, sporządzanie projektów orzeczeń czy rozpatrywanie spraw, co było standardem przez niemal trzydzieści lat jego praktyki prawniczej.