Serbscy studenci żądają dymisji szefów policji i sądownictwa, przygotowując się do przejęcia władzy

Studenci dążą do przebudowy instytucji

Serbski ruch Lista Studencka zażądał w czwartek 29 października dymisji najwyższych rangą urzędników policji, agencji wywiadowczych oraz sądownictwa. Ruch ten odniósł zwycięstwo w niedzielnych wyborach parlamentarnych 25 października, pokonując Serbską Partię Postępową (SNS) Aleksandara Vučicia, która rządziła przez 14 lat. Ustępujące władze nadal kontrolują państwo, a formalne przekazanie władzy potrwa kilka tygodni. Podczas konferencji prasowej w parku w centrum Belgradu studenci wezwali również komisje wyborcze do oficjalnego ogłoszenia ostatecznych wyników, aby umożliwić sformowanie nowego parlamentu i rządu.

„Zmiany zaczynają się teraz. Instytucje należą do obywateli, a prawo obowiązuje wszystkich.”

Studenci oskarżyli wysokich rangą funkcjonariuszy policji i wywiadu o służenie partii Vučicia podczas protestów z naruszeniem prawa, powołując się na użycie nadmiernej siły, nielegalną inwigilację, zatrzymania oraz wywieranie nacisków na przeciwników politycznych. Zaapelowali do urzędników państwowych, aby uniemożliwili odchodzącym władzom niszczenie dokumentów lub dowodów ewentualnych nadużyć. Wezwali również do zmian w sądownictwie, pilnego wszczęcia postępowań w sprawach korupcji na wysokim szczeblu, które mogły zostać wyciszone pod naciskiem politycznym, oraz do przeglądu wszystkich kontraktów dotyczących wydatków publicznych.

Kontratak Vučicia i wydarzenia z nocy wyborczej

Vučić zorganizował w czwartek własną konferencję prasową, oskarżając zwycięzców o „rewolucyjny terror” po tym, jak grupy protestujących wtargnęły do stacji telewizyjnej Informer, która podczas kampanii nazywała studentów zdrajcami i wrogami państwa. „The Times”, cytowany przez ANSA, przedstawia inny przebieg niedzielnego wieczoru: Vučić miał wysłać tysiące policjantów i „zbirów” pod parlament, aby zakwestionować wynik, zanim niespodziewanie wycofał się z tego planu. Były szef serbskiej jednostki antyterrorystycznej, cytowany przez gazetę, stwierdził, że do centrum Belgradu wysłano 4000 policjantów i 3000 „zbirów”, i był pewien, że Vučić zamierzał odrzucić wynik wyborów. Rzecznik Vučicia oświadczył, że obecność policji była odpowiedzią na przemoc protestujących.

„Die Zeit”, za Deutsche Welle, napisał, że w dniu wyborów w kluczowych punktach centrum Belgradu rozmieszczono setki policjantów z oddziałów prewencji, a najczęstszym wyjaśnieniem ich wycofania jest presja dyplomatyczna, choć nie jest jasne, kto ją wywarł. Niepotwierdzone pogłoski w Belgradzie, o których donosi „The Times”, wskazują Viktora Orbána jako osobę, która przekonała Vučicia do ustąpienia.

Czystki w mediach i postępowania karne

Watson donosi, że Goran Eror, prezenter wiadomości w regionalnym nadawcy RTV, publicznie przeprosił na antenie za lata dezinformacji pod rządami Vučicia. Redaktor naczelny Nenad Cacic następnie zrezygnował, a powołano nowe kierownictwo redakcji. Według doniesień, dyrektor RTS Manja Grcic również ustąpiła ze stanowiska, choć RTS nie wydało porównywalnego oświadczenia, a nagranie z przeprosinami rozprzestrzeniło się szeroko, często błędnie przypisywane RTS. Prokuratorzy ds. przestępczości zorganizowanej wszczęli postępowania karne wobec ministra spraw zagranicznych Marko Djuricia i 15 serbskich ambasadorów w związku z zarzutami nadużycia władzy i naruszenia prawa wyborczego, w tym wobec ambasadora w Szwajcarii Ivana Trifunovicia.

Polityka zagraniczna i otwarte pytania

Analityk Alexandru Lăzescu powiedział Ziare.com, że zwycięstwo listy było większe, niż oczekiwali jej członkowie, oraz że odsunięcie Vučicia od władzy nie gwarantuje, iż Serbia stanie się wroga wobec Moskwy.

„Serbia, na poziomie społeczeństwa, jest bardzo blisko Rosji. Dlatego nie spodziewam się, aby sprawy w tym zakresie uległy znacznemu pogorszeniu.”

Lăzescu porównał nastroje do wyborów w Rumunii w 1996 roku i zakwestionował zdolność listy do rządzenia, ponieważ nie posiada ona struktur i ma niewielkie doświadczenie polityczne. „Die Zeit” zauważył, że 11-punktowy program przyjęty przed głosowaniem nie zawiera żadnych tematów z zakresu polityki zagranicznej, a pytania o relacje z Rosją, konflikt z Kosowem i członkostwo w UE pozostają otwarte. „Süddeutsche Zeitung” donosi, że Ilija Srdanović, czołowa postać listy, stara się odwrócić uwagę od swojej osoby. „Die Zeit” zauważył również, że większość z 250 kandydatów listy jest w dużej mierze nieznana.