Raport Fonagy'ego ostrzega przed ryzykiem nadrozpoznawalności ADHD i autyzmu w obliczu wzrostu problemów psychicznych młodzieży

Co wykazał raport

Liczący 607 stron raport, któremu przewodniczył profesor Peter Fonagy, wykazał, że cierpienie psychiczne w Anglii znacząco wzrosło i „nie można tego wyjaśnić samą większą świadomością”. Autorzy stwierdzili, że „nie mogą potwierdzić, iż nadrozpoznawalność występuje na dużą skalę”, ale ostrzegli przed „zwiększonym ryzykiem błędnej diagnozy i nadrozpoznawalności”, ponieważ system uzależnia dostęp do pomocy od postawienia diagnozy. Opisali obecny system jako taki, który „nie spełnia oczekiwań”, zmuszając ludzi do czekania latami, ponieważ pomoc jest „zablokowana przez oczekiwanie na diagnozę”. Nazwali kontynuowanie podejścia opartego wyłącznie na diagnozie „niezrównoważonym”. Raport został zlecony przez Wesa Streetinga, gdy pełnił funkcję ministra zdrowia, po tym jak w wywiadzie stwierdził, że młodzi ludzie są nadmiernie diagnozowani i „skreślani”, za co później przeprosił.

Rosnące cierpienie wśród młodych ludzi

Wśród osób w wieku 16–64 lat odsetek cierpiących na powszechne zaburzenia psychiczne wzrósł z 15,5% w 1993 r. do 22,6% w 2024 r., a wśród osób w wieku 16–24 lat w tym samym okresie wzrósł z około jednej szóstej do jednej czwartej.

Naukowcy szacują, że około cztery miliony dzieci znajduje się w „poważnym kryzysie psychicznym”. Liczba ta może wzrosnąć do 4,5 miliona do 2030 r., jeśli nie zostaną podjęte działania. Szacuje się, że w 2024 r. około dwa miliony dzieci i młodych ludzi w wieku do 24 lat dokonało samookaleczenia. Liczba ta może wzrosnąć o pół miliona w ciągu kilku lat, jeśli obecne trendy się utrzymają. Wśród osób w wieku 16–24 lat z powszechnymi zaburzeniami psychicznymi 57% wykazywało cechy ADHD, a 61% cechy autyzmu.

Fonagy wymienił presję finansową, niestabilność zatrudnienia, nieprzystępne cenowo mieszkalnictwo, mniejsze poczucie przynależności, media społecznościowe oraz ograniczenie wydatków na kluby młodzieżowe jako czynniki przyczyniające się do tego stanu. We wstępie do raportu odniósł się również do własnej przeszłości:

Podziwiam ich odwagę. Młodzi ludzie zmagają się z potężniejszymi siłami, niż ja kiedykolwiek napotkałem. Nie są słabi. Są w mniejszości.

Listy oczekujących i prywatne kliniki

Listy oczekujących na diagnozę ADHD osiągnęły 560 000 osób w grudniu 2025 r., co stanowi ponad 17-krotność liczby odnotowanej w 2019 r. W tym samym miesiącu ponad 254 000 osób miało otwarte skierowanie na diagnozę autyzmu. Raport wzywa do zaostrzenia regulacji wobec prywatnych firm oferujących diagnozy dla NHS, powołując się na obawy dotyczące jakości i spójności, oraz do zakazu ich reklamowania. Rodziny czekają latami. Rodzina Watsonów czekała trzy lata na diagnozę autyzmu dla swojego syna Atlasa, który ma obecnie prawie siedem lat, nie mówi i wymaga pomocy w każdej czynności dnia codziennego. Ryan stwierdził, że nie ma szybkiej ścieżki dla dzieci z najbardziej złożonymi potrzebami.

Fonagy zauważył, że próg kwalifikacji do opieki jest zbyt wysoki:

Czekamy zbyt długo. Próg kwalifikacji do opieki jest zbyt wysoki, a zbyt wiele osób pozostaje bez leczenia.

Świadczenia, praca i co dalej

Blisko milion młodych ludzi w wieku 16–24 lat nie uczy się, nie pracuje ani nie szkoli się, a koszt świadczeń dla bezrobotnych i osób niepełnosprawnych w tej grupie wiekowej wynosi 8,1 mld funtów. Do 2024 r. 40% dorosłych pobierających świadczenia dla bezrobotnych i niepełnosprawnych uzyskało pozytywny wynik w badaniu przesiewowym pod kątem cech ADHD. Raport argumentuje, że należy zerwać z powiązaniem między posiadaniem diagnozy a uznaniem za osobę niezdolną do pracy. Dzieci, u których zdiagnozowano autyzm i ADHD przed 17. rokiem życia, są około cztery razy bardziej narażone na to, że w wieku 16–24 lat nie będą się uczyć, pracować ani szkolić. Simon Wessely, czołowy psychiatra i wiceprzewodniczący zespołu ds. raportu, odrzucił tezę, jakoby problemy młodych ludzi wynikały z osobistych porażek:

Czasami przypisuje się to osobistym porażkom, mówiąc ludziom, że wszystko sobie wymyślają, że to tylko w ich głowie, co jest kompletną bzdurą.

Raport jest pierwszym z trzech dokumentów, które mają wpłynąć na podejście rządu do reformy systemu opieki społecznej. Raport Alana Milburna dotyczący bezrobocia wśród młodzieży spodziewany jest po budżecie, a rząd zapowiada, że przedstawi swoją odpowiedź w nowej Strategii Zdrowia Psychicznego w nadchodzących miesiącach.