Przywódcy Szkocji, Walii i Irlandii Północnej podpiszą w Cardiff pakt w sprawie niepodległości

Program szczytu w Cardiff

Przywódcy rządów Szkocji, Walii i Irlandii Północnej spotkają się w poniedziałek 14 września 2026 r., aby podpisać wspólne memorandum w sprawie uprawnień do przeprowadzenia referendów niepodległościowych. Szczyt odbędzie się w hotelu St David's w Cardiff, a gospodarzem będzie pierwszy minister Walii Rhun ap Iorwerth. W spotkaniu wezmą udział pierwszy minister Szkocji John Swinney oraz pierwsza minister Irlandii Północnej Michelle O'Neill, a także przewodnicząca Sinn Féin Mary Lou McDonald, liderka opozycji w Republice Irlandii.

Przywódcy spotkają się jako szefowie partii, a nie urzędnicy państwowi, reprezentując Szkocką Partię Narodową (SNP), Plaid Cymru oraz Sinn Féin. Projekt porozumienia obejmuje cztery obszary polityki: samostanowienie, gospodarkę, energię oraz relacje z Unią Europejską. Zgodnie z propozycją, liderzy będą dążyć do wystąpienia z Wielkiej Brytanii, proponując, aby Szkocja i Walia dołączyły do UE jako niezależne państwa członkowskie, a Irlandia Północna powróciła do wspólnoty poprzez zjednoczenie z Irlandią. Po zakończeniu obrad zaplanowano wspólną konferencję prasową.

Układ polityczny w krajach zdecentralizowanych

Spotkanie w Cardiff jest następstwem niedawnych zmian wyborczych w trzech krajach, które doprowadziły do przejęcia władzy przez administracje popierające niepodległość. Plaid Cymru utworzyło rząd walijski po zwycięstwie w wyborach do Senedd w maju 2026 r., kończąc dekady rządów Partii Pracy w Cardiff. W Irlandii Północnej Sinn Féin zdobyła największą liczbę głosów w wyborach do zgromadzenia w 2022 r., co doprowadziło do objęcia przez O'Neill stanowiska pierwszej minister w 2024 r. po zakończeniu bojkotu współrządzenia.

Swinney wydał przed szczytem oświadczenie, w którym stwierdził, że Westminster musi dostosować się do żądań konstytucyjnych parlamentów krajowych.

Po raz pierwszy w historii Szkocja, Walia i Irlandia Północna są kierowane przez pierwszych ministrów popierających niepodległość. Nie ma wyraźniejszego sygnału, że status quo jest nie do utrzymania i że Westminster musi przygotować się na przyszłość po Zjednoczonym Królestwie.

Reakcja Westminsteru i spory o finansowanie

Celem szczytu jest wywarcie presji na premiera Wielkiej Brytanii Andy'ego Burnhama, który odniósł się do kwestii głosowań konstytucyjnych w Izbie Gmin na początku tygodnia. Burnham zasugerował, że głosowanie w sprawie niepodległości Szkocji mogłoby zostać dopuszczone, jeśli pojawi się wyraźny konsensus, porównując to do postanowień Porozumienia Wielkopiątkowego z 1998 r. w Irlandii Północnej. Downing Street wysłało następnie list do Swinneya, wyjaśniając, że referendum niepodległościowe pozostaje wykluczone.

Podczas wywiadu w telewizji BBC ap Iorwerth wyjaśnił, że liderzy podzielają wspólne cele dotyczące decentralizacji fiskalnej i relacji z rządem centralnym.

Może chodzić o kwestię konstytucyjną, może, co bardziej dotkliwe, o sprawiedliwe finansowanie, zapewnienie, że zasoby są dzielone w sposób sprawiedliwy, który wydaje się słuszny, oraz że mamy uprawnienia do budowania przyszłości dla ludzi, których reprezentujemy.

Kontekst międzynarodowy i dyplomatyczny

Spotkanie w Cardiff odbywa się również po uwagach prezydenta USA Donalda Trumpa podczas oficjalnej wizyty w Dublinie w sobotę 12 września 2026 r. Trump wyraził poparcie dla zjednoczenia Irlandii, stwierdzając, że połączenie Irlandii Północnej z Republiką byłoby wspaniałe i nastąpi prędzej czy później. Jego komentarze spotkały się z krytyką ze strony partii opozycyjnych w Wielkiej Brytanii.

Spotkanie w Cardiff stanowi pierwszą skoordynowaną inicjatywę trzech nacjonalistycznych partii rządzących, mającą na celu formalne zakwestionowanie struktury konstytucyjnej Wielkiej Brytanii.