Artykuł w Science z 1960 roku przewidywał koniec świata na piątek, 13 listopada 2026 roku

Prognoza z 1960 roku

Artykuł zatytułowany „Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026” ukazał się w Science 4 listopada 1960 roku pod nazwiskami Heinza von Foerstera, Patricii M. Mory oraz Lawrence'a W. Amiota. Autorzy przeanalizowali szacunki populacji z ostatnich dwóch tysięcy lat i ustalili, że czas potrzebny na podwojenie się liczby ludności świata stale się skracał między rokiem 0 a 1958. Ekstrapolacja tego trendu wskazała datę 2026,87 (plus minus 5,5 roku), co model zinterpretował jako dążenie wzrostu populacji do nieskończoności. Wzór nie podawał dokładnego dnia, więc von Foerster wybrał piątek, 13 listopada, co według doniesień „New York Timesa” z tamtego okresu było jego datą urodzin. Von Foerster, fizyk urodzony w Austrii, przyszedł na świat w Wiedniu w 1911 roku, w 1949 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i zmarł w 2002 roku. Celem publikacji było zwrócenie uwagi na przeludnienie, a nie przewidywanie katastrofy takiej jak zmiany klimatu, uderzenie asteroidy, superwulkan, wojna nuklearna czy pandemia.

Jak krzywa się utrzymała, a potem załamała

Prognozowana krzywa pokrywała się z rzeczywistym wzrostem populacji do początku lat 90. XX wieku, a jeden z raportów wskazuje rok 1993 jako moment, w którym realna liczba ludności zaczęła odbiegać od założeń. Najszybszy wzrost odnotowano w 1963 roku, kiedy przekroczył on 2% rocznie, jednak do 2020 roku spadł poniżej 1% rocznie, ponieważ rodziny zaczęły decydować się na mniejszą liczbę dzieci. Jak pisze historyk Alan MacEachern na łamach The Conversation, demografowie wysyłali listy nazywające tę pracę śmieszną i oczywistą bzdurą. Inni wskazywali w Science, że czas potrzebny na podwojenie populacji nie może być krótszy niż dziewięć miesięcy, czyli czas trwania ciąży. Ekonomista z University of California w Santa Barbara napisał w Science, że podstawowy wzór był w zasadzie poprawny, ale miał zastosowanie tylko do ograniczonego okresu. Obecnie światowy wskaźnik urodzeń wynosi nieco poniżej połowy poziomu z 1960 roku.

Jaka jest obecna sytuacja demograficzna

Według raportów na Ziemi żyje około 8,3 mld ludzi. Raport ONZ World Population Prospects 2024 przewiduje, że populacja świata osiągnie około 10,3 mld w połowie lat 80. XXI wieku, a następnie nieznacznie spadnie do około 10,2 mld do 2100 roku. Wielu demografów martwi się obecnie raczej zbyt małą liczbą ludzi niż zbyt dużą, co jest przeciwieństwem scenariusza opisanego przez von Foerstera. Różnicę między modelem z 1960 roku a obecnymi prognozami przedstawiono w poniższym zestawieniu.

Obecne szacunki (2026)8,3

Prognozowany szczyt (połowa lat 80. XXI wieku)10,3

Obecne szacunki (2026)

8.3 mld osób

Prognozowany szczyt (połowa lat 80. XXI wieku)

10.3 mld osób

Dane z tekstu artykułu

Wcześniejsze przepowiednie końca świata

Artykuły przypominają, że zbliżenie komety Halleya w 1910 roku wywołało panikę z powodu rzekomo niebezpiecznych gazów w jej warkoczu, a niektórzy handlowcy sprzedawali maski gazowe i produkty ochronne. Wskazuje się również na panikę związaną z kalendarzem Majów w 2012 roku jako kolejną nieudaną prognozę. Równanie z 1960 roku było podobno cytowane w kanadyjskim parlamencie jako argument za stosowaniem pestycydów oraz w amerykańskich debatach sądowych dotyczących aborcji. Książka Paula Ehrlicha „The Population Bomb” przewidywała później masowy głód, co pokazuje, jak ostrzeżenia demograficzne powracały. Data piątku, 13 listopada 2026 roku, opiera się na krzywej, od której rzeczywisty wzrost zaczął odbiegać na początku lat 90. XX wieku.