Niemieckie gminy z rekordowym deficytem 32 mld euro, dług zbliża się do 200 mld euro

Rekordowy deficyt krajowy

Niemieckie gminy odnotowały w 2025 r. łączny deficyt w wysokości 31,9 mld euro – najwyższy od początku prowadzenia statystyk – wynika z opublikowanego w czwartek raportu o stanie finansów gmin Fundacji Bertelsmanna. Całkowite zadłużenie miast, powiatów i gmin wzrosło do prawie 200 mld euro, co również stanowi rekord. Już w kwietniu Federalny Urząd Statystyczny sygnalizował rekordowy deficyt.

Autorzy raportu wskazują, że głównym czynnikiem są wydatki, przede wszystkim rosnące koszty osobowe i opieki społecznej, w połączeniu z słabą koniunkturą, która ograniczyła lokalne wpływy podatkowe. Dochody z podatku od działalności gospodarczej, najważniejszego źródła dochodów gmin, gwałtownie spadły w landach zależnych od eksportu, takich jak Badenia-Wirtembergia, gdzie były niższe o ponad 1 mld euro w porównaniu z 2023 r.

Tylko Turyngia na plusie

Turyngia była jedynym z 16 niemieckich landów, który odnotował nadwyżkę w swoich budżetach gminnych – skromne 105 mln euro, wobec 277 mln euro rok wcześniej. „Kryzys budżetowy należy postrzegać jako zjawisko ogólnokrajowe” – głosi raport.

Na drugim krańcu spektrum deficyt Brandenburgii wzrósł o 134% do 832 mln euro, co stanowi największy skok spośród wszystkich landów obszarowych. Bawaria i Badenia-Wirtembergia odnotowały deficyty liczone w miliardach: odpowiednio około 5 mld euro i 4,4 mld euro. Deficyt Saksonii-Anhalt był stosunkowo skromny i wyniósł 102 mln euro, choć land ten pozostawał na minusie drugi rok z rzędu.

Gwałtowny wzrost kredytów krótkoterminowych

Szczególnie niepokojącym sygnałem ostrzegawczym jest eksplozja Kassenkredite (kredytów krótkoterminowych służących do pokrycia luk płynnościowych). Te kredyty w formie debetu były praktycznie nieznane w oszczędnych landach takich jak Bawaria i Badenia-Wirtembergia. W Bawarii po raz pierwszy przekroczyły one granicę 1 mld euro; w Badenii-Wirtembergii zbliżyły się do 2 mld euro. Brandenburgia odnotowała niemal trzykrotny wzrost Kassenkredite – z 59 mln euro do 164 mln euro w ciągu roku.

Raport zauważa, że gwałtowny wzrost tych kredytów jest tym bardziej bolesny w landach, które wcześniej wyeliminowały je dzięki programom pomocy państwa i oszczędnościowym. „Osiągnięcia te zostały w dużej mierze pochłonięte w bardzo krótkim czasie”.

Apel o fundamentalne reformy

Brigitte Mohn, przewodnicząca Fundacji Bertelsmanna, wezwała rząd federalny, landy i gminy do wspólnego działania, aby zapobiec dalszej degradacji infrastruktury i usług publicznych.

Aby zapobiec dalszej utracie substancji w infrastrukturze i usługach gminnych, konieczne są wspólne rozwiązania ze strony rządu federalnego, landów i gmin. Musimy fundamentalnie zreformować finanse gmin.

Raport ostrzega, że deficyty będą się pogłębiać w nadchodzących latach wraz z utrzymującą się presją demograficzną i niekorzystną koniunkturą gospodarczą. Autorzy badania konkludują, że bez systemowych reform zdolność władz lokalnych do utrzymania szkół, dróg, basenów i innych obiektów użyteczności publicznej będzie stopniowo słabnąć.