Incydent na lotnisku w Katowicach

W sobotę rano emerytowany generał Piotr Pytel przybył na lotnisko w Pyrzowicach, skąd miał wylecieć na wakacje do Turcji wraz z żoną. Podczas rutynowej kontroli paszportowej funkcjonariusze Śląskiego Oddziału Straży Granicznej zidentyfikowali wpis uniemożliwiający byłemu szefowi Służby Kontrwywiadu Wojskowego (SKW) wyjazd z kraju. Funkcjonariusze skierowali Pytla do pomieszczeń służbowych w celu weryfikacji danych w systemach bezpieczeństwa, co potwierdziło, że restrykcja pozostaje aktywna. Po zakończeniu procedur Pytel wrócił do ogólnodostępnej hali odlotów bez zatrzymania. Rzecznik Śląskiego Oddziału Straży Granicznej, Szymon Mościcki, odniósł się do działań podjętych przez funkcjonariuszy.

„My jako Straż Graniczna, funkcjonariusze Straży Granicznej szanujemy prawo, my prawa nie tworzymy.”

Luka administracyjna między sądem a służbami granicznymi

Zakaz opuszczania kraju wynikał ze śledztwa wszczętego w 2016 roku przez wydział wojskowy Prokuratury Okręgowej w Warszawie, dotyczącego kontaktów kierownictwa kontrwywiadu z Federalną Służbą Bezpieczeństwa Rosji. Prokurator Jan Zarosa nakazał zatrzymanie Pytla i nałożył zakaz opuszczania kraju w grudniu 2017 roku. 22 lutego 2018 roku sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie, Beata Adamczyk-Łabuda, uwzględniła zażalenie obrony i formalnie uchyliła wszystkie środki zapobiegawcze wobec Pytla. Władze sądowe nie przekazały jednak decyzji o uchyleniu do Komendy Głównej Straży Granicznej, przez co blokada elektroniczna pozostała aktywna w systemach kontroli granicznej. Rzecznik warszawskiej prokuratury okręgowej, Piotr Antoni Skiba, przekazał, że akta sprawy dotyczące uchylonych środków dotarły do prokuratorów dopiero wiele miesięcy później.

Dziedzictwo umorzonego śledztwa kontrwywiadowczego

Postępowanie karne przeciwko Pytlowi, byłemu szefowi SKW Januszowi Noskowi oraz pułkownikowi Krzysztofowi Duszy dotyczyło zarzutów przekroczenia uprawnień bez wymaganej zgody premiera. Sąd uznał wcześniej zatrzymanie Pytla z 2017 roku za nieuzasadnione i przyznał mu odszkodowanie. Prokurator Janusz Ochocki z wydziału wojskowego warszawskiej prokuratury umorzył formalnie całe śledztwo 22 kwietnia 2024 roku z powodu braku dowodów i znamion czynu zabronionego. Po oddaleniu zarzutów zarówno Pytel, jak i Nosek uzyskali status pokrzywdzonych w odrębnym postępowaniu dotyczącym działań prokuratury, nadzorowanym przez Prokuraturę Krajową. Pytel opisał przebieg kontroli granicznej po tym, jak funkcjonariusze poinformowali go o restrykcji.

„Podałem swoje dokumenty do kontroli Straży Granicznej. Po dłuższej chwili sprawdzania zostałem zaproszony do kontroli osobistej. Tam dowiedziałem się, że dzisiaj na pewno nie polecę, ponieważ mam aktywny zakaz opuszczania kraju.”

Interwencja ministerialna i reakcja polityczna

Po zatrzymaniu na lotnisku minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek podjął w sobotę interwencję w celu wyjaśnienia rozbieżności administracyjnej. Żurek oświadczył publicznie, że podjęto natychmiastowe działania, aby Pytel mógł skorzystać z przysługującego mu prawa do swobody przemieszczania się. Minister skrytykował sposób funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w czasie kadencji byłego ministra Zbigniewa Ziobry, wskazując na długotrwałe zaniedbania proceduralne. Żurek zauważył, że sędzia doręczyła orzeczenie z lutego 2018 roku do prokuratury rok i osiem miesięcy po jego wydaniu. Działania naprawcze podjęte przez resort w sobotę usunęły wpis z systemu, umożliwiając Pytlowi wyjazd za granicę.