Węgierski pisarz i kandydat do Nagrody Nobla Péter Nádas zmarł w wieku 83 lat w Gombosszeg

Śmierć w Gombosszeg

Węgierski powieściopisarz Péter Nádas zmarł w środę, 26 sierpnia 2026 r., o godz. 08:00 w swoim domu w południowo-zachodniej węgierskiej miejscowości Gombosszeg w komitacie Zala. Miał 83 lata. Rzecznik jego budapeszteńskiego wydawnictwa, Sárközy és társai, potwierdził zgon agencji Deutsche Presse-Agentur, powołując się na informacje od rodziny. Nádas mieszkał w Gombosszeg od dziesięcioleci w wiejskim odosobnieniu wraz z żoną, Magdą Salamon. Jego śmierć kończy karierę literacką, która obejmowała niemal sześć dekad europejskiej literatury powojennej.

Wczesne życie i cenzura państwowa

Nádas urodził się 14 października 1942 r. w Budapeszcie, podczas gdy jego rodzice, żydowscy komuniści, ukrywali się z fałszywymi dokumentami w czasie Holokaustu. Rodzina rzadko rozmawiała o swoim żydowskim pochodzeniu, a dzieciństwo pisarza naznaczone było wczesną izolacją i stratą. Jego matka zmarła z powodu choroby, gdy miał 13 lat, a ojciec popełnił samobójstwo trzy lata później. Po studiach chemicznych Nádas szkolił się w studiu fotograficznym i pracował jako fotoreporter dla czasopisma kobiecego, zanim w latach 1965–1969 dołączył do budapeszteńskiego dziennika.

W wieku jedenastu lat zacząłem pisać.

Zrezygnował z dziennikarstwa w 1968 r., aby skupić się na prozie, jednak jego wczesne publikacje napotkały silny opór ze strony komunistycznych władz państwowych. Socjalistyczni cenzorzy wielokrotnie blokowali wydanie jego debiutanckiej powieści „Koniec rodzinnej powieści”, zmuszając go do wieloletniej, żmudnej pracy redakcyjnej w prywatnym zaciszu.

Monumentalna proza i międzynarodowe uznanie

Nádas wypracował wymagające podejście narracyjne, które opierało się na trwających dekady okresach pisania i rozbudowanych strukturach. Przez niemal dwanaście lat pracował nad „Księgą pamięci”, która ukazała się po węgiersku w 1985 r., a w 1991 r. została wydana w języku niemieckim, licząc blisko 1300 stron. Następnie przez 17 lat tworzył „Opowieści równoległe”, dzieło z 2005 r. zawierające 39 rozdziałów w trzech tomach, które w niemieckim wydaniu liczyło ponad 1700 stron.

opisywać wspomnienia, trochę jak Plutarch, równoległe wspomnienia różnych ludzi w różnym czasie, a ci różni ludzie byliby mną, bez bycia nimi naprawdę.

Jego późniejszy projekt autobiograficzny, „Wspomnienia szczegółowe”, ukazał się po niemiecku w 2017 r. i liczył niemal 1300 stron, opisując jego dzieciństwo w cieniu Holokaustu i stalinowskich represji. W 2025 r. „Der Spiegel” włączył „Opowieści równoległe” do swojego kanonu literatury światowej ostatniego stulecia.

Europejskie więzi i kontekst polityczny

Międzynarodowe uznanie przyszło po upadku bloku wschodniego, wsparte silnymi związkami z Niemcami. Po stypendium DAAD w Berlinie Zachodnim w 1981 r. Nádas utrzymywał bliskie relacje z niemieckimi instytucjami literackimi i zdeponował swoje archiwum osobiste w Akademii Sztuk w Berlinie, której był członkiem od 2006 r. Często uważano go za głównego węgierskiego kandydata do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, która ostatecznie przypadła Imre Kertészowi w 2002 r. oraz László Krasznahorkaiemu w 2025 r.

Co? Ja? A nie Nádas?

Choć Nádas z zadowoleniem przyjął upadek komunizmu w 1989 r. w nadziei, że literatura przestanie służyć jako polityczny surogat, pozostał zaangażowany w kierunek polityczny Węgier ze swojego wiejskiego azylu, w tym w parlamentarną porażkę Viktora Orbána 12 kwietnia 2026 r. Wśród jego ostatnich opublikowanych dzieł znalazła się powieść „Spooky Stories” oraz tom esejów poświęcony zmarłym przyjaciołom.