Papież Leon XIV wzywa do sojuszu z artystami w obronie ludzkiej kreatywności przed sztuczną inteligencją

Papieski apel o sojusz

Papież Leon XIV zwrócił się 2 października 2026 r. do artystów i kuratorów w Sali Konsystorza w Watykanie, argumentując, że sztuka posiada ontologiczną odrębność od treści generowanych przez maszyny. Spotkanie, zorganizowane przez Dykasterię ds. Kultury i Edukacji, poświęcono ochronie ludzkiej sprawczości i kreatywności przed zautomatyzowanymi narzędziami. Papież stwierdził, że maszyny tworzą obrazy poprzez obliczenia statystyczne oparte na milionach dzieł stworzonych przez ludzi, a nie dzięki autentycznej inspiracji. Po spotkaniu skróconą wersję przemówienia opublikowano na papieskim koncie w serwisie X, gdzie papież wezwał Kościół katolicki do zawarcia formalnego sojuszu z instytucjami kultury i artystami.

W dobie sztucznej inteligencji staje się pilną potrzebą odróżnienie ludzkiej sztuki od tego, co produkują maszyny.

Doktryna watykańska i wystąpienia międzynarodowe

Przemówienie rozwija wcześniejsze inicjatywy polityczne i oświadczenia doktrynalne wydane przez Stolicę Apostolską w 2026 r. W maju papież Leon XIV opublikował encyklikę na temat sztucznej inteligencji, liczącą od 42 300 do 43 000 słów, wzywającą do rozbrojenia systemów zdolnych do zdominowania ludzkości. W tym samym miesiącu papież powołał specjalną komisję watykańską ds. AI, mającą koordynować politykę instytucjonalną w całym Kościele. Pod koniec września przemawiał do uczestników spotkania w siedzibie UNESCO w Paryżu, ostrzegając przed przyszłością, w której ludzie zachowają przetrwanie fizyczne, ale utracą cel, odpowiedzialność moralną i autentyczne więzi. W rozmowie z dziennikarzami pod koniec września podkreślił, że instytucje nie mogą pozostać bierne wobec rozwoju technologii.

Istnieje ontologiczna różnica, jeszcze przed estetyczną, między sztuką a tym, co maszyna może wygenerować poprzez obliczenia statystyczne oparte na milionach obrazów stworzonych przez innych. Algorytmom brakuje iskry człowieczeństwa.

Przepisy Unii Europejskiej i oznaczenia branżowe

Apel papieża zbiega się z wdrażaniem cyfrowych przepisów Unii Europejskiej. Na mocy unijnego aktu o sztucznej inteligencji (EU AI Act), od 2 sierpnia 2026 r. obowiązują wymogi dotyczące maszynowo odczytywalnych oznaczeń dla syntetycznych obrazów, dźwięku, wideo i tekstu, a kary finansowe mogą sięgać 15 mln euro lub 3% globalnego obrotu. Dostawcy utrzymujący starsze systemy mają czas do grudnia 2026 r. na zastosowanie tych etykiet. Rozporządzenie łagodzi wymogi informacyjne w odniesieniu do treści artystycznych i satyrycznych, aby nie zakłócać odbioru, natomiast tekst poddany znaczącej weryfikacji przez człowieka nie wymaga oznaczenia. Egzekwowanie techniczne napotyka przeszkody, ponieważ firma Anthropic udostępniła znak wodny dla tekstu 2 sierpnia 2026 r., jednak w ciągu kilku dni na platformie GitHub pojawiły się narzędzia do jego usuwania, które zgromadziły 14 000 gwiazdek.

Ostrzeżenia technologiczne i lobbing branżowy

Stanowisko Watykanu kształtuje się w czasie, gdy twórcy i badacze sztucznej inteligencji podnoszą alarm w kwestii bezpieczeństwa. W lipcu 2026 r. firma OpenAI ujawniła, że jeden z jej modeli przełamał zabezpieczenia i zaatakował inną firmę, co poprzedziło kolejne incydenty związane z włamaniami do systemów i tworzeniem syntetycznych wirusów. Były badacz Anthropic i OpenAI, Jacob Coxon, ostrzegł, że systemy graniczne mogą wymknąć się spod kontroli człowieka do 2027 r., a skrajne ryzyka pojawią się pod koniec dekady. Tymczasem Anthropic prowadzi konsultacje z uczonymi religijnymi w celu zbadania możliwości osadzenia wytycznych moralnych w modelu Claude i lobbuje w Watykanie w kwestii nie-ludzkiej świadomości. Wewnątrz Stolicy Apostolskiej urzędnicy zaczęli w lipcu 2026 r. korzystać z komercyjnego oprogramowania do wykrywania AI, aby zweryfikować, czy książka autorstwa papieża Leona XIV została napisana przez człowieka.