Trump ogłasza wstępne porozumienie pokojowe z Iranem, nakazuje otwarcie cieśniny Ormuz na 80. urodziny

Ogłoszenie i natychmiastowa reakcja

Prezydent Donald Trump ogłosił na swojej platformie Truth Social, że osiągnięto wstępne porozumienie pokojowe z Iranem, pisząc:

„Porozumienie z Islamską Republiką Iranu jest zawarte. Gratulacje dla wszystkich! Niniejszym w pełni upoważniam do swobodnego otwarcia cieśniny Ormuz i natychmiast nakazuję zniesienie morskiej blokady Stanów Zjednoczonych. Statki świata, uruchomcie silniki. Niech płynie ropa!”

Premier Pakistanu Shehbaz Sharif, kluczowy mediator, potwierdził porozumienie na platformie X na krótko wcześniej, oświadczając, że obie strony zgodziły się na „natychmiastowe i trwałe zaprzestanie działań wojskowych na wszystkich frontach, w tym w Libanie”. Irańska telewizja państwowa twierdziła, że Stany Zjednoczone zostały „zmuszone do zaakceptowania końca wojny”, natomiast wiceminister spraw zagranicznych Kazem Gharibabadi później potwierdził porozumienie, choć podkreślił, że Iran nie podpisze go, dopóki jego ostateczne żądania nie zostaną spełnione.

Podstawowe warunki memorandum

Biały Dom nakreślił czterofilarowe ramy: ponowne otwarcie cieśniny Ormuz, zakończenie amerykańskiej blokady morskiej irańskich portów, demontaż irańskiego programu nuklearnego oraz ustanowienie mechanizmu weryfikacyjnego. Iran miałby przekazać i zlikwidować wzbogacony materiał jądrowy w zamian za stopniowe znoszenie sankcji i reintegrację z globalną gospodarką, bez żadnych upfrontowych transferów finansowych. Porozumienie, będące memorandum o zrozumieniu, obowiązuje przez 60 dni, podczas których rozmowy techniczne zajmą się kwestią nuklearną i złagodzeniem sankcji. Obie strony zgodziły się na natychmiastowe zawieszenie broni na wszystkich aktywnych frontach, w tym w Libanie, gdzie Izrael przeprowadził odwetowy atak na południowe przedmieścia Bejrutu, który niemal storpedował porozumienie.

Rozbieżne interpretacje dotyczące cieśniny

Podczas gdy Trump utrzymywał, że cieśnina Ormuz będzie otwarta bez opłat, półoficjalna irańska agencja informacyjna Fars podała, że żegluga w Zatoce Perskiej będzie regulowana przez Iran we współpracy z Omanem. Wcześniej wysoki rangą przedstawiciel Iranu powiedział agencji Reuters, że USA zniosą sankcje na irańską ropę na określony czas, pozwalając Teheranowi sprzedawać surowiec i otrzymywać dochody, i nie nałożą nowych sankcji aż do zawarcia ostatecznego porozumienia pokojowego. Wiceminister spraw zagranicznych Iranu podkreślił, że tekst porozumienia nie zostanie opublikowany aż do ceremonii podpisania, oraz że 

„Iran nie zatwierdzi porozumienia, dopóki nie zostaną uwzględnione jego ostateczne żądania.”

Te sprzeczne oświadczenia podkreślają kruchość porozumienia i dźwignię, jaką Teheran zachowuje nad drogą wodną.

Mediacyjna rola i droga do podpisu

Shehbaz Sharif odegrał centralną rolę mediacyjną, goszcząc pierwsze spotkanie USA-Iran na wysokim szczeblu w Islamabadzie w dniach 11-12 kwietnia. Podziękował Katarowi, Arabii Saudyjskiej i Turcji za ich wsparcie.

„Po intensywnych rozmowach z przyjemnością ogłaszamy, że osiągnięto porozumienie pokojowe między Stanami Zjednoczonymi Ameryki a Islamską Republiką Iranu. Oficjalna ceremonia podpisania odbędzie się w piątek, 19 czerwca, w Szwajcarii.”

Wiceprezydent J.D. Vance powiedział stacji Fox News, że zamierza uczestniczyć w ceremonii, choć prezydent Trump, który bierze udział w szczycie G7 w Évian we Francji, może również się pojawić. Premier Pakistanu zauważył, że spotkania przygotowawcze w tym tygodniu położą podwaliny pod rozmowy techniczne.

Nierozwiązane kwestie i regionalne reperkusje

60-dniowe memorandum odkłada najbardziej sporne kwestie – ambicje nuklearne Teheranu i całkowite zniesienie sankcji – do późniejszych negocjacji. Gharibabadi z Iranu ostrzegł, że jego kraj odpowie na wszelkie naruszenia i powiązał postęp porozumienia z niedawnym izraelskim atakiem na Bejrut, który – jak powiedział – umożliwił zmiany w ostatniej chwili. Wojna, rozpoczęta 28 lutego przez USA i Izrael, wstrząsnęła globalnymi rynkami energii; ponowne otwarcie cieśniny Ormuz, przez którą przepływa około 20% światowej ropy, powinno złagodzić obawy o podaż, choć irańskie żądania opłat za usługi i ochronę środowiska mogą skomplikować swobodny przepływ.