TSUE ogranicza odsetki od kredytów frankowych, a rzecznik generalny domaga się szerszej kontroli sądowej
W czwartek Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że posiadacze kredytów hipotecznych we frankach szwajcarskich mogą domagać się odsetek za zwłokę dopiero po wskazaniu dokładnej kwoty roszczenia, natomiast jego rzecznik generalny stwierdził, że polskie sądy muszą badać umowy kredytowe pod kątem wszelkich braków informacyjnych, a nie tylko tych podniesionych przez konsumentów.
TSUE ogranicza roszczenia odsetkowe kredytobiorców CHF
TSUE orzekł, że polskim kredytobiorcom frankowym przysługują ustawowe odsetki za opóźnienie dopiero po wyraźnym określeniu dokładnej kwoty roszczenia. Wyrok dotyczył pary, która w 2008 roku zaciągnęła kredyt hipoteczny we frankach w Santander Bank Polska, a następnie domagała się unieważnienia umowy i zwrotu środków. Trybunał uznał, że wymóg podania konkretnej kwoty pozwala bankowi ocenić roszczenie i nie stanowi nadmiernego obciążenia dla konsumentów, którzy mogą zweryfikować wpłaty na podstawie historii rachunku lub zaświadczenia bankowego.
TSUE potwierdził przepisy krajowe, zgodnie z którymi wezwanie do zapłaty musi zawierać konkretną kwotę żądania.
Rzecznik generalny wzywa do pełnej kontroli sądowej
W odrębnej sprawie dotyczącej kredytu konsumenckiego rzecznik generalny Dean Spielmann wydał opinię, że sądy krajowe muszą z urzędu badać wszystkie wymogi informacyjne w umowie kredytowej, nie tylko te podniesione przez konsumenta. Sprawa, skierowana przez Sąd Rejonowy w Białymstoku, dotyczy pożyczki z 2017 roku oraz sankcji kredytu darmowego (SKD) – która może pozbawić bank odsetek i opłat w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych. Rzecznik Finansowy Michał Ziemiak przyjął opinię z zadowoleniem jako prokonsumencką.
Jej prokonsumencki charakter potwierdza wagę, jaką prawo UE przywiązuje do obowiązków informacyjnych wobec konsumentów.
Mec. Pilawska stwierdziła, że jeśli ostateczny wyrok pójdzie za opinią, może to wymagać od sędziów aktywnego badania dziesiątek uśpionych spraw SKD, nawet poza zakresem konkretnych skarg konsumentów.
Rozbieżne kierunki dla obu stron
Prawnicy dostrzegają kontrast między tymi dwoma czwartkowymi wydarzeniami. Podczas gdy wyrok TSUE w sprawie odsetek za opóźnienie wyznacza jasną granicę dla banków – odsetki dopiero po precyzyjnie skwantyfikowanym żądaniu – opinia rzecznika generalnego, jeśli zostanie przyjęta, rozszerzyłaby obowiązki sądów w sporach dotyczących kredytów konsumenckich. Anna Cudna-Wagner, radca prawny, zauważyła, że orzeczenie w sprawie odsetek jest zgodne z dotychczasowym polskim orzecznictwem, ale opinia rzecznika generalnego oznacza potencjalną zmianę. Rzecznik Finansowy podkreślił, że opinia nie jest wiążąca, a ostateczny wyrok może zapaść dopiero za kilka miesięcy.
Tło obu spraw
Orzeczenie w sprawie odsetek pochodzi z postępowania przed sądem okręgowym w Warszawie. We wrześniu 2008 roku para zaciągnęła kredyt hipoteczny we frankach na kwotę 50 000 zł w Santander Bank Polska na budowę domu. W lipcu 2022 roku złożyli reklamację, twierdząc, że umowa jest nieważna z powodu nieuczciwych klauzul walutowych, i zażądali zwrotu wpłat. Po odmowie banku w listopadzie 2022 roku pozwali go o 54 200 zł wraz z odsetkami. Sąd skierował pytanie, od kiedy powinny biec odsetki za opóźnienie.
Sprawa SKD rozpoczęła się od pożyczki konsumenckiej z 2017 roku. Sąd Rejonowy w Białymstoku zadał TSUE trzy pytania, w tym czy sądy muszą badać całą umowę pod kątem naruszeń. Rzecznik generalny odniósł się tylko do pierwszego pytania, dotyczącego obowiązku sądu.
- Para zaciąga kredyt hipoteczny CHF w wysokości 50 000 zł w Santander Bank Polska
- Konsument zaciąga pożyczkę na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim (później objętą sankcją SKD)
- Kredytobiorcy CHF składają reklamację do banku, kwestionując ważność umowy
- Pozew wniesiony do Sądu Okręgowego w Warszawie o zwrot wraz z odsetkami
- Sąd Rejonowy w Białymstoku kieruje do TSUE pytania dotyczące obowiązków informacyjnych (sprawa C-831/24)
- Wyrok TSUE w sprawie terminu odsetek; opinia rzecznika generalnego w sprawie pełnej kontroli sądu
Reakcje i praktyczne skutki
Związek Banków Polskich (ZBP) z zadowoleniem przyjął orzeczenie w sprawie odsetek jako potwierdzenie prawa krajowego i stwierdził, że zapobiega ono ubieganiu się przez konsumentów o odsetki od niejednoznacznej daty reklamacji. Organizacje konsumenckie i niektórzy prawnicy pochwalili opinię rzecznika generalnego, twierdząc, że może ona chronić kredytobiorców, którzy złożyli niekompletne roszczenia. Mec. Pilawska zauważyła, że skorzystają na tym nawet konsumenci reprezentowani przez prawników, ponieważ obowiązek sądu nie zależy od jakości argumentacji prawnej. Ostateczny wyrok TSUE w sprawie SKD spodziewany jest w nadchodzących miesiącach, a Rzecznik Finansowy będzie monitorował postępowanie.
