UE wprowadza w pełni Pakt o Migracji i Azylu, Grecja uruchamia przepisy przyspieszonej ścieżki i plan centrów powrotów
12 czerwca 2026 r. długo oczekiwany Pakt o Migracji i Azylu Unii Europejskiej wszedł w pełni w życie we wszystkich 27 państwach członkowskich, wprowadzając obowiązkowe kontrole graniczne, szybsze procedury azylowe oraz stały mechanizm solidarnościowy. Grecja, która przyjęła krajową ustawę wdrażającą trzy dni wcześniej, działa obecnie w oparciu o czterofilarowy system z naciskiem na tworzenie centrów powrotów poza granicami UE.
Najambitniejsza reforma migracyjna UE od dziesięcioleci stała się operacyjna 12 czerwca, zastępując rozdrobniony system dubliński jednolitym zbiorem przepisów. Państwa graniczne, takie jak Grecja, stoją teraz przed nowymi obowiązkami, ale mogą też liczyć na gwarantowane wsparcie na poziomie UE.
Co zmienia Pakt
Każda osoba przybywająca nielegalnie musi przejść obowiązkową kontrolę – tożsamości, bezpieczeństwa, stanu zdrowia i podatności na zagrożenia – oraz zostać zarejestrowana w zmodernizowanej bazie Eurodac. Wnioski azylowe obywateli niektórych państw będą rozpatrywane w obowiązkowej procedurze granicznej, a decyzje w sprawach pilnych mają zapadać w ciągu siedmiu dni. Osoby, którym odmówiono ochrony, zostaną skierowane bezpośrednio do procedury powrotu. Pakt zobowiązuje również wszystkie państwa członkowskie do udziału w corocznej puli solidarnościowej, pomagając krajom znajdującym się pod presją poprzez relokacje, finansowanie lub pomoc operacyjną, choć większość rządów na razie woli wkłady finansowe od przyjmowania osób ubiegających się o azyl.
12 czerwca to punkt wyjścia, a nie koniec podróży.
Czterofilarowe ramy Grecji
Grecja przyjęła ustawę wdrażającą 9 czerwca, opartą na czterech filarach: obowiązkowe kontrole na granicach zewnętrznych z wykorzystaniem nowego systemu Eurodac, przyspieszone postępowanie azylowe z ostrzejszymi terminami i procedurami granicznymi, wzmocnione ramy powrotów oraz głębsza współpraca z agencjami UE. Ustawa została zatwierdzona wyłącznie przez rządzącą partię Nowa Demokracja.
Inicjatywa centrów powrotów
Grupa pięciu państw członkowskich – Grecja, Niemcy, Dania, Austria i Holandia – wspólnie promuje tworzenie „centrów powrotów” w państwach spoza UE. Ośrodki te miałyby przetrzymywać osoby, których wnioski azylowe zostały ostatecznie odrzucone. Grecki minister ds. migracji i azylu Tanos Plevris potwierdził, że trwają kontakty z państwami trzecimi w celu podpisania pierwszych umów.
- UE przyjmuje Pakt o Migracji i Azylu, składający się z 10 powiązanych ze sobą aktów prawnych.
- Komisja Europejska publikuje sprawozdanie z postępów, odnotowując znaczne postępy, ale wskazując na potrzebę dalszych działań.
- Parlament Grecji zatwierdza ustawę krajową wdrażającą Pakt.
- Pakt wchodzi w pełni w życie we wszystkich 27 państwach członkowskich UE.
Niepełne uruchomienie
Komisarz Brunner ostrzegł, że kluczowe elementy nie są jeszcze w pełni operacyjne. Najpilniejsza jest baza danych Eurodac – opisywana jako kręgosłup nowego systemu identyfikacji i śledzenia – która nie jest gotowa w 100%.
Nie jesteśmy jeszcze na 100%.
Sprawozdanie Komisji z postępów na początku maja wykazało, że choć państwa członkowskie poczyniły znaczące postępy, potrzebne są dalsze prace, zanim ramy osiągną pełną dojrzałość operacyjną. Obecnie w całej UE egzekwowanych jest mniej niż 30% nakazów deportacji; nowe przepisy mają zwiększyć ten odsetek.
