Unijne przepisy o opakowaniach wchodzą w życie: zakaz PFAS w żywności i problemy małych sklepów z wysyłką transgraniczną

Zakaz stosowania PFAS wchodzi w życie

Unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), liczące 124 strony i 71 artykułów, zaczęło obowiązywać w środę, 12 sierpnia 2026 r. Zastępuje ono pierwotną dyrektywę opakowaniową z 1994 r. Najważniejszą zmianą jest zakaz wprowadzania do obrotu opakowań żywności zawierających PFAS (związki per- i polifluoroalkilowe) powyżej nowych unijnych limitów. Te tak zwane wieczne chemikalia wykorzystywano do nadawania odporności na tłuszcz i wodę pudełkom na burgery, papierom do wypieków oraz innym pojemnikom na wynos. Według Verbraucherzentrale Baden-Württemberg limity są tak niskie, że celowe stosowanie PFAS w tym segmencie jest praktycznie wykluczone. Istniejące zapasy magazynowe mogą być nadal sprzedawane. Substancje te są podejrzewane o szkodliwość dla zdrowia, a niektóre z nich wiąże się z nowotworami i uszkodzeniami wątroby.

Małe firmy wstrzymują wysyłkę transgraniczną

Oprócz przepisów dotyczących PFAS rozporządzenie wprowadza rozszerzoną odpowiedzialność producenta (EPR). Wymusza ona nawet na najmniejszych sprzedawcach wyznaczenie przedstawiciela EPR w każdym kraju UE, do którego wysyłają towary, rejestrację w krajowych rejestrach producentów oraz raportowanie ilości opakowań z podziałem na rodzaj materiału. UE definiuje mikroprzedsiębiorstwa jako podmioty zatrudniające mniej niż 10 pracowników i osiągające roczny obrót lub sumę bilansową do 2 mln euro. Tysiące małych sklepów ogłosiło na Instagramie, że zaprzestają wysyłki do innych krajów UE. Do unijnego portalu opinii wpłynęło ponad 2600 zgłoszeń, z których wiele domaga się zmian uwzględniających sytuację małych przedsiębiorstw.

Sandra, założycielka berlińskiej marki projektowej s.wert design, wysyłała dotąd pamiątki, artykuły papiernicze i plakaty do 13 krajów UE. Szacuje, że dodatkowe koszty wyniosą około 1700 euro, a rejestracje i raporty pochłoną około czterech dni pracy. Sama rejestracja w Polsce kosztuje 150 euro rocznie.

Sama rejestracja dla dostaw do Polski kosztuje 150 euro rocznie. Jeśli wysyłamy tylko jeden lub dwa plakaty, to przestaje się to opłacać.

Przedsiębiorczyni popiera cele UE dotyczące redukcji opakowań, ale nazywa przepisy źle przemyślanymi, argumentując, że stawiają one w niekorzystnej sytuacji małe firmy, podczas gdy duże sklepy internetowe bez trudu absorbują takie koszty. Valentine, właścicielka szwajcarskiego sklepu internetowego z grafikami, naklejkami, przypinkami i biżuterią, również wstrzymała wysyłkę do UE.

Nie chcę przestać sprzedawać moim klientom w UE. To okropne uczucie, gdy muszę odmawiać ludziom, którzy chcą kupić moje prace.

Krytyka branży i stopniowe wdrażanie

Christoph Petri, szef działu gospodarki o obiegu zamkniętym i polityki środowiskowej w Niemieckiej Izbie Przemysłowo-Handlowej (DIHK), informuje o codziennych pytaniach od firm i krytykuje złożoność rozporządzenia.

Pod względem złożoności jest to po prostu zbyt nieporęczne.

Postuluje on wstrzymanie wdrożenia, powołując się na szare strefy prawne oraz fakt, że dla wielu firm przepisy te stanowią całkowicie nowe terytorium. Większość zmian widocznych dla konsumentów nastąpi później. Od października 2026 r. saszetki z herbatą i kawą będą klasyfikowane jako opakowania, co wiąże się z obowiązkowym udziałem w systemach zbiórki. Od lutego 2027 r. punkty gastronomiczne muszą umożliwić klientom korzystanie z własnych pojemników. Od lutego 2029 r. opakowania wielokrotnego użytku muszą być wyraźnie oznakowane, a kraje UE bez systemów kaucyjnych będą musiały je ustanowić dla plastikowych butelek i puszek po napojach jednorazowego użytku. Od 1 stycznia 2030 r. opakowania muszą być jak najmniejsze, z maksymalnie 50% pustej przestrzeni w kartonach wysyłkowych, a niektóre plastikowe opakowania jednorazowe na świeże owoce i warzywa zostaną zakazane.

Cele redukcji odpadów

Według danych Eurostatu w 2023 r. mieszkańcy UE wygenerowali 177,8 kg odpadów opakowaniowych na osobę. Rozporządzenie ma na celu redukcję odpadów opakowaniowych o 5% do 2030 r., 10% do 2035 r. i co najmniej 15% do 2040 r. w porównaniu z poziomem z 2018 r. Cele recyklingu opakowań z tworzyw sztucznych zakładają 50% do 2025 r. i 55% do 2030 r. Niezależnie od tego niemiecki minister finansów Lars Klingbeil (SPD) planuje wprowadzenie podatku od plastiku w nadchodzącym roku. W Szwajcarii rozporządzenie nie ma automatycznego zastosowania i nie istnieje ogólny mechanizm UE-Szwajcaria w tym zakresie, jednak szwajcarskie firmy eksportujące do UE muszą odpowiednio dostosować swoje opakowania.