Raport Copernicus: Ekstremalne upały naraziły 40% populacji świata na niebezpieczny poziom ozonu przyziemnego w 2026 roku

Globalny zasięg ozonu przyziemnego

Ekstremalne fale upałów oraz emisje antropogeniczne naraziły około 40% populacji świata na niebezpieczne stężenia ozonu przyziemnego w ciągu pierwszych ośmiu miesięcy 2026 roku. Dane opublikowane 30 września przez serwis monitorowania atmosfery Copernicus (CAMS), zarządzany przez Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF) w imieniu Komisji Europejskiej, wskazują, że jedynie 5% ludzi na świecie oddychało powietrzem spełniającym wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące bezpiecznych poziomów ozonu. Kolejne 15% mieszkało na obszarach o akceptowalnej jakości powietrza, podczas gdy 17% doświadczyło warunków sklasyfikowanych jako bardzo złe, a około jedna trzecia zmierzyła się z poziomami skrajnie złymi. W przeciwieństwie do ozonu stratosferycznego, który chroni planetę przed promieniowaniem ultrafioletowym, ozon troposferyczny powstaje w najniższych warstwach atmosfery (10–12 km) w wyniku reakcji chemicznych między tlenkami azotu (NOx) a lotnymi związkami organicznymi (LZO). Te zanieczyszczenia pochodzą z ruchu drogowego, transportu morskiego, spalania przemysłowego, rozpuszczalników domowych oraz roślinności, przekształcając się w ozon pod wpływem silnego promieniowania słonecznego.

Różnice regionalne i wpływ na półkule

Azja odnotowała najpoważniejsze skutki między styczniem a sierpniem, gdzie 60% populacji było narażonych na skrajnie wysokie stężenia ozonu troposferycznego. W Ameryce Północnej dwie trzecie populacji oddychało powietrzem ocenionym jako złe lub bardzo złe. W Europie połowa mieszkańców doświadczyła złych, bardzo złych lub skrajnie złych poziomów ozonu w miesiącach letnich, pomimo długoterminowego spadku innych zanieczyszczeń atmosferycznych. W Holandii na przykład dane zdrowia publicznego wskazują, że stężenia pyłów zawieszonych spadły o połowę od lat 90. XX wieku wraz z redukcją tlenków azotu, jednak wysokie temperatury utrzymały podwyższone odczyty ozonu. Dla odmiany Ameryka Południowa doświadczyła najkorzystniejszych warunków regionalnych, gdzie 81% populacji było narażonych na dobre lub akceptowalne poziomy ozonu, choć duże ośrodki miejskie, takie jak Rio de Janeiro, nadal odnotowywały skrajnie złe stężenia. W Afryce około jedna na cztery osoby mieszkała na obszarach o złej jakości powietrza.

Dym z pożarów i transport pyłu pustynnego

Roczna ocena Atmosphere Watch 2026 wykazała, że zanieczyszczenie ozonem współistniało z intensywnym dymem z pożarów oraz pyłem pustynnym, pogarszając jakość powietrza na odległościach międzykontynentalnych. Wielkie pożary w Kanadzie wygenerowały gęste smugi dymu, które przemierzyły Ocean Atlantycki i dotarły do części Europy, podnosząc lokalne stężenia pyłów zawieszonych (PM2.5). Regionalne pożary we Francji, Hiszpanii, Belgii i Wielkiej Brytanii również rozprzestrzeniły dym, pogarszając jakość powietrza setki kilometrów od źródeł. Powtarzające się smugi pyłu saharyjskiego przemieszczały się z Afryki Północnej przez Morze Śródziemne do Europy oraz przez Atlantyk w stronę Karaibów. Dyrektor generalny ECMWF Florian Pappenberger odniósł się do transgranicznego transportu tych zanieczyszczeń przed nadchodzącą konferencją klimatyczną ONZ COP31.

Raport Atmosphere Watch pokazuje, że zanieczyszczenie powietrza nie zna granic. Dym z pożarów, ozon i pył mogą przebyć tysiące kilometrów, wpływając na społeczności oddalone od miejsca ich powstania.

Zagrożenia dla zdrowia publicznego i konsekwencje środowiskowe

Podwyższone stężenia ozonu przyziemnego stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzi, powodując stany zapalne dróg oddechowych, podrażnienia oczu, bóle głowy, zawroty głowy oraz zmniejszoną wydolność płuc. Do grup wrażliwych należą dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak astma, choroby układu krążenia czy cukrzyca. W dolnych warstwach atmosfery ozon działa jako gaz cieplarniany, przyczyniając się do regionalnego ocieplenia, jednocześnie niszcząc ekosystemy i obniżając plony rolnicze. Szacunki Europejskiej Agencji Środowiska wiążą ogólne zanieczyszczenie powietrza z około 180 000 przedwczesnych zgonów rocznie w Europie, z czego około 60 000 zgonów jest bezpośrednio powiązanych z ekspozycją na ozon przyziemny. Dyrektor CAMS Laurence Rouïl zauważyła, że zarządzanie tymi zagrożeniami wymaga zrozumienia, w jaki sposób zanieczyszczenia atmosferyczne przemieszczają się między kontynentami i oceanami.