Eksperci wzywają do uznania zmian klimatu za globalny stan zagrożenia zdrowia publicznego

Co wykazał raport

Raport Lancet Countdown on Health and Climate Change, opracowany pod kierunkiem University College London we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia, opublikowano 28 października 2026 r. Jego autorzy, 146 naukowców z ponad 30 krajów (według EL PAÍS i El Periódico), twierdzą, że niektóre szkody zdrowotne powiązane z klimatem nasiliły się w dekadzie po porozumieniu paryskim z 2015 r. (2016–2025) bardziej niż w dekadzie poprzedniej (2006–2015). Badanie śledzi 54 wskaźniki dotyczące upałów, zanieczyszczenia powietrza, transmisji chorób, infrastruktury energetycznej, adaptacji, finansowania badań, legislacji, ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz strat gospodarczych. Raport sfinansowała fundacja charytatywna Wellcome Trust.

Śmiertelność z powodu upałów i koszty gospodarcze

Upały są w raporcie najbardziej wyrazistym przykładem. Autorzy wiążą średnio 540 800 zgonów rocznie w latach 2016–2023 ze zmianami klimatu w 369 900 przypadkach (68%), w porównaniu do 219 100 zgonów rocznie (55%) w latach 2006–2015. The Independent podaje, że w samym 2023 r. odnotowano 710 000 zgonów z powodu upałów, z czego ponad 70% przypisuje się bezpośrednio ociepleniu wywołanemu przez człowieka. Roczny wzrost liczby zgonów spowodowanych upałami klimatycznymi w tym samym okresie wzrósł ponad dwukrotnie, a upały kosztowały świat szacunkowo 1,07 bln USD utraconego potencjalnego dochodu w 2025 r.

Średnia 2006-2015219 100

Średnia 2016-2023369 900

Średnia 2006-2015

219100 zgony rocznie

Średnia 2016-2023

369900 zgony rocznie

Dane z tekstu artykułu

Praca w ekstremalnych temperaturach naraża ludzi na wyczerpanie cieplne, choroby lub urazy, a w konsekwencji na utratę dochodów i środków do życia. Ollie Jay z Heat and Health Research Center na Uniwersytecie w Sydney stwierdził, że zgony to tylko "wierzchołek góry lodowej".

„Tyle że ta góra lodowa nie topnieje, ona rośnie z każdym rokiem.”

Pod tą powierzchnią kryją się udary cieplne, problemy ze snem i zaostrzające się choroby przewlekłe.

Susza, wody gruntowe i energia

Poważna susza dotknęła w 2025 r. blisko 52% powierzchni lądów na świecie przez co najmniej miesiąc, co jest drugim najwyższym odnotowanym wynikiem. Analizy satelitarne pokazują, że 80% powierzchni Ziemi doświadczyło zmian w zasobach wód gruntowych od 2003 r., co zagraża sanitacji i bezpieczeństwu żywnościowemu. Finansowanie czystej energii w 2025 r. było niemal dwukrotnie wyższe niż inwestycje w paliwa kopalne, a ograniczenie zanieczyszczenia powietrza zapobiegło około 323 000 zgonów rocznie w 77 krajach, w których emisje z paliw kopalnych spadły po 2016 r. Autorzy ostrzegają, że paliwa kopalne nadal zaspokajają ponad 80% światowego zapotrzebowania na energię i generują emisje napędzające kryzys. Raport wskazuje również na niedawne ostrzeżenia ONZ, że globalne temperatury przekroczą próg 1,5°C, oraz wylicza, że 100 największych producentów ropy i gazu przekroczy limity produkcji zgodne z celem 1,5°C o 150% do 2040 r.

Dlaczego autorzy chcą ogłoszenia stanu zagrożenia

Autorzy chcą, aby zmiany klimatu zostały oficjalnie uznane i traktowane jako globalny stan zagrożenia zdrowia publicznego, w którym zdrowie wyznacza priorytety polityczne i finansowe. Marina Romanello, dyrektor wykonawcza Lancet Countdown, zaleca, aby ONZ i poszczególne kraje przedstawiły nowy globalny mechanizm reagowania na zagrożenia zdrowotne. Wskazuje na istniejący mechanizm WHO dotyczący zagrożeń zdrowia publicznego o znaczeniu międzynarodowym, stosowany w przypadku chorób rozprzestrzeniających się między krajami, jako jeden z możliwych modeli. Alan Dangour, dyrektor ds. klimatu i zdrowia w Wellcome Trust, ujął to wprost.

„To nie może trwać dalej.”

Dangour argumentował, że sukces powinien być mierzony liczbą ocalonych istnień i poprawą wyników zdrowotnych, a nie celami emisyjnymi czy stopniami Celsjusza.

Cele paryskie i droga do COP31

Porozumienie paryskie ma na celu utrzymanie globalnego ocieplenia znacznie poniżej 2°C powyżej poziomów przedprzemysłowych, a najlepiej poniżej 1,5°C, przy czym zobowiązania emisyjne krajów są rewidowane co pięć lat. Badanie opublikowano przed konferencją klimatyczną ONZ COP31, która w przyszłym miesiącu odbędzie się w Antalyi w Turcji (według El Periódico). Autorzy kierują swój apel do władz przygotowujących to spotkanie, prosząc o postawienie zdrowia w centrum wszystkich decyzji klimatycznych, od redukcji emisji po alokację funduszy.