Spór o Trybunał Konstytucyjny: Karol Nawrocki stawia Donaldowi Tuskowi sześciodniowe ultimatum

Początek sporu

W piątek 30 października sędzia Anna Korwin-Piotrowska, jedna z pięciorga sędziów popieranych przez koalicję rządzącą, zawiesiła prezesa Trybunału Bogdana Święczkowskiego oraz jego zastępcę Bartłomieja Sochańskiego, których wspiera opozycja. Na miejsce skierowano oddziały prewencji, a budynek został odgrodzony. Choć sytuacja się uspokoiła, kilkuset zwolenników opozycji wciąż gromadzi się przed bramami gmachu. Jak podaje El País, Nawrocki, który leciał do Senegalu, zawrócił, wylądował w Warszawie i siłą wszedł do Trybunału, podczas gdy budynek ochraniała policja. Spór wynika z wieloletniej kontroli Prawa i Sprawiedliwości (PiS) nad instytucją, a Nawrocki wywodzi się z tego ugrupowania.

Stanowisko rządu i odpowiedź Tuska

Rząd Tuska twierdzi, że Trybunał wymaga reformy, aby przywrócić praworządność i spełnić standardy bezstronności UE, dążąc do odwrócenia zmian wprowadzonych przez PiS. Zwolennicy Nawrockiego oskarżają Tuska o wspieranie zamachu stanu. Tusk odrzucił te zarzuty i zaproponował prywatne spotkanie w celu złagodzenia napięć, jednak jak donosi Berliner Zeitung, do czwartku 5 listopada nie ogłoszono żadnego terminu rozmów. Irish Times zauważa, że rząd Tuska napotyka na ciągłe weta ze strony dwóch kolejnych prezydentów sprzymierzonych z opozycją. We wtorek 3 listopada ośmioro sędziów popieranych przez koalicję Tuska zatwierdziło budżet sądu i omówiło wszczęcie postępowań dyscyplinarnych wobec Święczkowskiego i Sochańskiego, jak podaje Adevarul.

Sześć dni bez mocy prawnej

We wtorek Nawrocki wygłosił orędzie telewizyjne podczas otwarcia posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Narodowego, którego obrady były zamknięte dla opinii publicznej. Dał Tuskowi sześć dni na powstrzymanie tego, co nazwał nielegalnym przejęciem najwyższego sądu w kraju, nie żądając jednak dymisji premiera. Zapowiedział wykorzystanie wszelkich uprawnień konstytucyjnych, aby zapobiec próbie podważenia porządku konstytucyjnego, nie precyzując jednak, o jakie narzędzia chodzi. Termin ten nie jest dla nikogo wiążący. Konstytucja Polski nie daje prezydentowi uprawnień do odwołania premiera. Może to zrobić jedynie Sejm poprzez konstruktywne wotum nieufności, które wymaga poparcia co najmniej 231 z 460 posłów. Berliner Zeitung argumentuje, że ruch ten daje Nawrockiemu polityczny punkt zaczepienia przed Świętem Niepodległości, na nieco ponad rok przed wyborami parlamentarnymi, które muszą odbyć się najpóźniej w listopadzie 2027 roku. Eksperci, z którymi rozmawiał EUobserver 2 listopada, jeszcze przed ogłoszeniem ultimatum, wskazali, że prawica wykorzystuje kryzys do mobilizacji wyborców wokół narracji o egzystencjalnym konflikcie.

Wiece opozycji i wyścig do 2027 roku

Podczas protestu przed Trybunałem obecni byli współzałożyciel PiS Jarosław Kaczyński oraz Grzegorz Braun, którzy zapozowali do wspólnego zdjęcia, mimo że wcześniej Kaczyński wykluczał jakikolwiek wspólny rząd z Braunem, jak podaje Adevarul. W proteście wzięli również udział były premier Mateusz Morawiecki oraz lider libertariańskiej Konfederacji Sławomir Mentzen. Wiceprzewodnicząca Konfederacji Anna Bryłka powiedziała POLITICO, że choć programy partii różnią się w wielu kwestiach, ich głównym wspólnym celem jest zakończenie rządów Tuska. Koalicja Obywatelska Tuska prowadzi w agregatorze sondaży POLITICO, jednak jej mniejsi koalicjanci mogą nie wejść do przyszłego parlamentu. Otworzyłoby to drogę dla PiS i innych partii prawicowych, pod warunkiem współpracy ich liderów.

Stawka dla Europy

Sposób zarządzania Trybunałem w czasach PiS spotkał się z krytyką Trybunału Sprawiedliwości UE w kwestii niezależności sędziów, co doprowadziło do zamrożenia miliardów euro z funduszy unijnych dla Polski, jak podaje The Irish Times. W 2021 roku Trybunał zakwestionował prymat prawa unijnego, dając konstytucyjne uzasadnienie dla kontrowersyjnych reform PiS. Krytycy sympatyzujący z reformą ostrzegają, że zdecydowane działania Tuska mogą zachęcić przyszłe rządy do odwetu. The Irish Times spodziewa się, że Tusk będzie kontynuował swoje działania, mając na uwadze przyszłoroczne wybory parlamentarne.