Rada Europy przyznaje Nagrodę im. Václava Havla 2026 irańskiej prawniczce Nasrin Sotoudeh

Ceremonia wręczenia nagrody w Strasburgu

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyznało 28 września 2026 r. Nagrodę Praw Człowieka im. Václava Havla irańskiej prawniczce Nasrin Sotoudeh. Sotoudeh jest pierwszą osobą z Iranu, która otrzymała to wyróżnienie, obejmujące dyplom, statuetkę oraz nagrodę pieniężną w wysokości 60 000 euro, przyznawaną we współpracy z Fundacją Charta 77. Zgromadzenie wybrało 63-letnią prawniczkę z trzyosobowej listy finalistów, na której znalazły się również irańsko-amerykańska dziennikarka Masih Alinejad, krytyczka przepisów o obowiązkowym hidżabie, oraz węgierska prawniczka Márta Pardavi, współprzewodnicząca Węgierskiego Komitetu Helsińskiego broniąca azylantów i uchodźców. Przewodnicząca Zgromadzenia Parlamentarnego Petra Bayr stwierdziła, że wszystkie trzy nominowane osoby wykazały się odwagą, uczciwością i zaangażowaniem w obronę podstawowych wolności.

1. 2013Aleś Bialacki
2. 2014Anar Mammadli
3. 2015Ludmiła Aleksiejewa
4. 2016Nadia Murad
5. 2017Murat Arslan
6. 2018Ojub Titijew
7. 2019Ilham Tohti i Youth Initiative for Human Rights
8. 2020Loujain Alhathloul
9. 2021Maria Kalesnikawa
10. 2022Władimir Kara-Murza
11. 2023Osman Kavala
12. 2024María Corina Machado
13. 2025Maksym Butkiewicz
14. 2026Nasrin Sotoudeh

Ponieważ Sotoudeh ma zakaz opuszczania Iranu, nagrodę w jej imieniu odebrała w Strasburgu jej córka, Mehraveh Khandan Heris. Zwracając się do członków zgromadzenia, odniosła się do sytuacji politycznej w Iranie.

„Nie jest łatwo mówić optymistycznie o przyszłości Iranu.”

Wiadomość wideo z Teheranu

Sotoudeh zwróciła się do zgromadzenia ze swojego domu w dzielnicy Saadat Abad w północnym Teheranie za pośrednictwem nagrania wideo wyemitowanego podczas ceremonii.

„W chwilach takich jak ta wspominamy dawne zmagania, przypominamy sobie nasze wspólne ideały i myślimy o ludziach na całym świecie, którzy stoją po naszej stronie. Odnawiamy nasze wspólne nadzieje i mówimy sobie: pewnego dnia się spełnią. Pewnego dnia słońce wolności zaświeci również nad naszym krajem.”

Sotoudeh mieszka w pobliżu więzienia Evin, gdzie przebywa jej mąż, grafik i aktywista Reza Khandan, aresztowany w grudniu 2024 r. Został zatrzymany za sprzeciw wobec obowiązkowego noszenia hidżabu, w tym za drukowanie przypinek z hasłami przeciwko tym przepisom. Sotoudeh odwiedza więzienie Evin co tydzień bez chusty na głowie, przez co strażnicy wielokrotnie odmawiają jej wstępu.

Dekady walki prawnej i wyroki

Sotoudeh od dziesięcioleci broni więźniów politycznych, dziennikarzy, mniejszości religijnych oraz nieletnich zagrożonych karą śmierci przed irańskimi sądami. W 2012 r., przebywając w więzieniu, otrzymała Nagrodę im. Sacharowa przyznawaną przez Parlament Europejski wraz z filmowcem Jafarem Panahim. W 2019 r. irańskie władze skazały ją na 33 lata więzienia i 148 batów za reprezentowanie kobiet protestujących przeciwko obowiązkowi noszenia hidżabu. W 2020 r. w więzieniu Evin rozpoczęła strajk głodowy w proteście przeciwko warunkom panującym w zakładzie; w tym samym roku otrzymała nagrodę Right Livelihood Award. Podczas ogólnokrajowych protestów "Kobieta, Życie, Wolność" w 2022 r. kontynuowała publiczną działalność mimo państwowych restrykcji.

Irańskie władze ponownie zatrzymały Sotoudeh 1 kwietnia 2026 r. pod zarzutem prowadzenia propagandy przeciwko państwu. Po ponad miesiącu w areszcie została zwolniona za kaucją w maju 2026 r. bez podania oficjalnych szczegółów sprawy.

Rozszerzona represja w Iranie

Rada Europy stwierdziła, że aresztowania Sotoudeh odzwierciedlają systemową kampanię wymierzoną w niezależnych prawników i obrońców praw człowieka w całym Iranie. Organizacje praw człowieka donoszą, że irańskie władze zatrzymały tysiące osób od czasu rozpoczęcia wspólnej ofensywy wojskowej Stanów Zjednoczonych i Izraela przeciwko Republice Islamskiej 28 lutego 2026 r. Irańskie raporty rządowe przyznały wcześniej, że ponad 3000 osób zginęło w związku z ogólnokrajowymi protestami antyrządowymi w styczniu 2026 r., co oficjalne komunikaty przypisały operacjom terrorystycznym wspieranym z zagranicy.